Siewierz – kościół św Jana Chrzciciela

Historia

Kościół św. Jana Chrzciciela w Siewierzu został zbudowany w 1144 lub 1164 roku z fundacji Piotra Dunina Własta, palatyna księcia Bolesława Krzywoustego. Pierwotnie wokół kościoła zlokalizowana była osada siewierska, jednak najprawdopodobniej po najazdach mongolskich z XIII wieku została ona przeniesiona bliżej zamku. Kościół utracił wtedy funkcje parafii. Zapewne w XVII wieku pierwotny strop belkowy nad nawą zastąpiony został sklepieniem kolebkowym, co z kolei wpłynęło na konieczność wzmocnienia ścian zewnętrznych skarpami. W ramach prac prowadzonych w 1696 roku podwyższono oba szczyty kościoła, wymieniono konstrukcję dachową i wzniesiono barokową sygnaturkę, a od frontu dobudowano kruchtę. W takiej formie kościół przetrwał do 1945 roku. Na początku XIX wieku w otoczeniu świątyni założono cmentarz przeniesiony z terenu centrum miasta. Kościół św Jana Chrzciciela został kaplica cmentarną. W trakcie prac konserwatorskich przeprowadzonych w latach 1947-1956 zrekonstruowano zniszczone sklepienie kolebkowe, a ponadto usunięto elementy nowożytne, rozbierając XVII-wieczne skarpy, sygnaturkę i kruchtę.

Architektura

Kościół wykonany jest w stylu romańskim z kamienia ciosanego. Budowla mierzy 6 x 9 metrów. Składa się z nawy na planie prostokąta, zamkniętej od wschodu niewielką apsydą. Wejście do kościoła, ulokowane od zachodu, zaakcentowane jest kamiennym, półkoliście zamkniętym, uskokowym portalem z gładką płytą tympanonu. Wnętrze nawy, przekryte wtórnym sklepieniem kolebkowym, doświetlone jest trzema obustronnie rozglifionymi, romańskimi otworami okiennymi. W zachodniej części nawy zachowały się ślady po kamiennej emporze. Apsyda ołtarzowa, poprzedzona dwoma stopniami, wydzielona jest łukiem tęczowym w grubości muru oraz nieznacznym uskokiem podkreślonym lizenami. Jej wnętrze doświetla niewielki romański, rozglifiony otwór okienny. W apsydzie zachował się oryginalny stipes, czyli podstawa ołtarzowa. Na ścianach apsydy odsłonięte są ślady polichromii datowanych na XII wiek.

Stan obecny

Kościół jest jednym z z najstarszych zabytków architektury polskiej. O jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej świadczy bardzo dobry stan zachowania substancji zabytkowej z XII wieku. Dostęp do wnętrza zabytku jest niestety ograniczony. Kościół jest otwarty w dzień św. Jana Chrzciciela oraz w Dzień Zaduszny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół fil. pw. św. Jana Chrzciciela Siewierz.