Siewierz – kościół św Jana Chrzciciela

Historia

   Kościół św. Jana Chrzciciela w Siewierzu został zbudowany w 1144 lub 1164 roku z fundacji Piotra Dunina Własta, palatyna księcia Bolesława Krzywoustego. Pierwotnie wokół kościoła zlokalizowana była osada siewierska, jednak najprawdopodobniej po najazdach mongolskich z XIII wieku została ona przeniesiona bliżej zamku. Kościół utracił wtedy funkcje parafii.
   Nowożytne przekształcenia kościoła zapoczątkowała przebudowa z XVII wieku, kiedy to pierwotny strop belkowy nad nawą zastąpiony został sklepieniem kolebkowym, co z kolei wpłynęło na konieczność wzmocnienia ścian zewnętrznych przyporami. W ramach prac prowadzonych w 1696 roku podwyższono oba szczyty kościoła, wymieniono konstrukcję dachową i wzniesiono barokową sygnaturkę, a od frontu dobudowano kruchtę. W takiej formie kościół przetrwał do 1945 roku.
   Na początku XIX wieku w otoczeniu świątyni założono cmentarz przeniesiony z terenu centrum miasta, a kościół św Jana Chrzciciela stał się kaplicą cmentarną. W trakcie prac konserwatorskich przeprowadzonych w latach 1947-1956 zrekonstruowano zniszczone sklepienie kolebkowe, a ponadto usunięto elementy nowożytne, rozbierając XVII-wieczne przypory, sygnaturkę i kruchtę.

Architektura

   Kościół wykonany został w stylu romańskim z dobrze ociosanych bloków piaskowca. Utworzyła go nawa na planie prostokąta o wymiarach 6 x 9 metrów, zamknięta od wschodu niewielką apsydą. Wejście do kościoła, ulokowane od zachodu, zaakcentowano kamiennym, półkoliście zamkniętym, uskokowym portalem z gładką płytą tympanonu oraz z pozbawioną zdobień archiwoltą utworzoną z klińców.
   Wnętrze nawy pierwotnie przekryte było płaskim drewnianym stropem i doświetlone trzema obustronnie rozglifionymi, romańskimi otworami okiennymi przeprutymi w dłuższych bokach (dwoma od południa, jednym północnym) oraz pojedynczym oknem w fasadzie zachodniej. Nadano im szczelinową formę i półkoliste zamknięcia. W zachodniej części nawy pierwotnie znajdowała się kamienna empora. Była to trybuna na trzech polach sklepienia krzyżowego, wspartego na dwóch filarach i spływającego na pilastry w ścianach bocznych nawy oraz wsporniki w ścianie zachodniej. Wejście na nią stanowić mogły tylko drewniane schody umieszczone wzdłuż jednego z bocznych murów.
   Wnętrze apsydy, poprzedzone dwoma stopniami, wydzielone zostało łukiem tęczowym w grubości muru oraz nieznacznym uskokiem podkreślonym lizenami. Doświetlał ją niewielki romański, rozglifiony otwór okienny. W apsydzie znajdował się ołtarz osadzony na stipesie, czyli podstawie ołtarzowej. Ściany apsydy w średniowieczu pokryte były polichromii datowanymi na XII wiek.

Stan obecny

   Kościół jest jednym z z najstarszych zabytków architektury polskiej. O jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej świadczy bardzo dobry stan zachowania substancji zabytkowej z XII wieku. Jedynym błędem w trakcie renowacji było zastosowanie sklepienia kolebkowego zamiast drewnianego stropu. W zachodniej części nawy zachowały się ślady po kamiennej emporze, natomiast w apsydzie oryginalny stipes, czyli podstawa ołtarzowa. Dostęp do wnętrza zabytku jest niestety ograniczony. Kościół jest otwarty w dzień św. Jana Chrzciciela oraz w Dzień Zaduszny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
Świechowski Z., Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.