Rudy Raciborskie – bazylika i opactwo cysterskie

Historia

   Cystersi zostali sprowadzeni do Rud około 1253 roku z małopolskiego Jędrzejowa. Pierwszy tymczasowy kościół, prawdopodobnie drewniany, zakonnicy wybudowali zaraz po przybyciu. Budowę murowanego rozpoczęto po sprowadzeniu do Rud całego konwentu około 1300 roku. Kościół wybudowany w stylu gotyckim z elementami romańskimi, konsekrowano w 1303 roku. Opactwo stało się ośrodkiem edukacyjnym oraz sanktuarium maryjnym, do którego przybywały rzesze pielgrzymów, ze względu na obraz Matki Boskiej Pokornej. Rozkwit klasztoru był zakłócany, podobnie jak w innych śląskich klasztorach, zawieruchami wojennymi. Lata kryzysu przyniosły wojny husyckie w pierwszej połowie XV wieku. Najazdy husytów skutkowały niszczeniem mienia i grabieniem majątku. Trudny okres dla klasztoru przyniosły również lata reformacji i wojny trzydziestoletniej. Klasztor był kilkakrotnie plądrowany i obciążany kontrybucjami. W 1625 liczba członków miejscowego konwentu spadła do pięciu.
    Po zakończeniu wojny dla klasztoru nadeszły lepsze lata związane z postacią opata Andreasa Emanuela Pospela i jego następców. Przebudowano wówczas klasztor i kościół nadając mu barokowy charakter, a na północ od klasztoru wzniesiono pałac opacki. W latach 1785–1790 przeprowadzono kompleksową modernizację wystroju świątyni. W 1810 roku sekularyzacja, wprowadzona przez rząd pruski, zakończyła historię zakonu w Rudach. W budynkach klasztornych założono szpital, a następnie przekazano je landgrafowi Wilhelmowi von Hessen-Rothenburg, który rozpoczął ich przebudowę na prywatny pałac. W 1945 roku kościół i opactwo zostały spalone przez wojska sowieckie. Gruntowną odbudowę kościoła rozpoczęto w 1947, a prace renowacyjne prowadzono etapami aż do roku 2000.

Architektura

  Kościół klasztorny wybudowano z cegły uzupełnionej w częściach konstrukcyjnych piaskowcem. Jest on budowlą orientowaną na planie krzyża łacińskiego,  trójnawową, o układzie bazylikowym z nawą główną wyższą od naw bocznych. Nawa główna oświetlana jest ostrołukowymi oknami, podobnie jak nawy boczne. Prezbiterium oraz przylegające do niego kaplice boczne wzniesiono na planie kwadratu, nawiązując do układu macierzystego opactwa w Jędrzejowie. W prezbiterium znajduje się otwór okienny znacznie większych rozmiarów niż pozostałe okna, wypełniony maswerkiem. Pierwotnie kościół był bezwieżowy, a głównym elementem fasady był wejściowy portal. Wnętrze nakryto sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Trójskrzydłową zabudowę klasztorną otaczającą kwadratowy wirydarz ulokowano na północ od kościoła.

Stan obecny

  Obecnie zabudowania klasztorne całkowicie straciły pierwotne cechy stylowe. Również kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny uzyskał barokową fasadę, a elewacje transeptu i prezbiterium zwieńczono nowymi szczytami. Średniowieczny pozostał układ świątyni, a zwłaszcza korpus nawowy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku [w:] Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa wikipedia.org, Opactwo Cystersów w Rudach.