Radom – zamek królewski

Historia

    Zamek został wzniesiony z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego razem z innymi głównymi budowlami miejskimi, prawdopodobnie w końcowej fazie budowy murów miejskich około 1370 roku. Był siedzibą starosty, podczas gdy kasztelan rezydował zapewne w starym grodzie na Piotrówce. Znaczenie zamku radomskiego podkreślały częste pobyty monarchów, począwszy od końca XIV wieku. Jego rozbudowa nastąpiła jeszcze w XV wieku, kiedy to został oddzielony od miasta własnym murem obronnym i wzniesiono dodatkową wieżę.
    W latach 1510-1515 na polecenie króla Zygmunta Starego zamek został przebudowany i rozbudowany w stylu późnogotycko-renesansowym przez starostę radomskiego Mikołaja Szydłowieckiego. Przebudowa miała na celu stworzenie wygodnej rezydencji, w której król mógłby zatrzymywać się w czasie swoich podróży z Krakowa do Wilna. W latach 1563-1566 zamek był przymusowym miejscem pobytu Katarzyny Habsburżanki, odsuniętej przez męża Zygmunta Augusta.
    W 1655 roku warownia została spalona przez Szwedów, później była wielokrotnie remontowana i przebudowywana. Ostatni starosta Aleksander Potkański w 1787 roku dokonał modernizacji zamku w trakcie której m.in. zburzono piętro Domu Wielkiego. W XIX wieku zburzono mury obronne miasta, a wraz z nimi ostanie wieże zamkowe i mur z bramą. Przebudowano także zachowany do dziś parter dawnego zamku. Ze względów na zły stan rozebrany został także budynek gospodarczy, a na jego fundamentach wzniesiono nowy, istniejący do dziś.

Architektura

    Zamek radomski był typowym zamkiem miejskim, znajdował się bowiem w obrębie miejskich murów obronnych, zajmując niewielką wyniosłość w południowej części obwodu. Pierwotnie miał kształt prostokąta i zamknięty był murem ze wszystkich stron.
    Od południa usytuowany był główny budynek zamkowy zwany wielkim domem. Posiadał on wymiary 10,5×38 metra i był wysunięty na zewnątrz linii miejskich murów obronnych. Grubość jego ściany zewnętrznej wynosiła 2,5 metra. Była ona wzmocniona od strony zewnętrznej zapewne późniejszymi skarpami. Miał trzy kondygnacje i krużganki od strony dziedzińca.
   Przy domu dużym, prawdopodobnie w południowo-zachodnim rogu założenia, usytuowana była prostokątna wieża. W XV wieku zamek wzmacniały już dwie wieże. Jedyny wjazd do zamku znajdował się w jego północnym boku, od strony kościoła farnego. Mur oddzielający zamek od miasta nie miał jednak zapewne pełnej wartości obronnej, bowiem w lustracji z 1554 roku podkreślono, że nie posiadał krenelażu. Brak także śladów fosy i wału od strony miasta. Po rozbudowie w latach 1510—1515 zamek miał w swym obrębie prawdopodobnie trzy wieże oraz gdanisko, czyli wieżę wysuniętą na zewnątrz fortyfikacji i połączoną gankiem oraz furtą z dziedzińcem. Była ona drewniana i oblepioną gliną, służyła przede wszystkim potrzebom sanitarnym. W zachodniej części dziedzińca wzniesiono drugi dom o przeznaczeniu gospodarczym, mieszczący kuchnię, izby czeladne i jadalnię. W dolnych partiach zamku przebito niewielkie okna doświetlające.

Stan obecny

    Zamek do dzisiejszego dnia w zasadzie nie przetrwał. Zachowało się jedynie przyziemie z piwnicami kryjące w sobie mury domu dużego. Użytkowane jest obecnie jako plebania. Od strony południowej widoczne jest pięć niewielkich gotyckich okienek doświetlających najniższą kondygnację oraz fragmenty kamiennego parapetu i obramienia okna z czasów renesansu. Obecnie trwają prace remontowe mające odsłonić w piwnicach fundamenty zamku na potrzeby przyszłego muzeum historii zamku w Radomiu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.

2 odpowiedzi do “Radom – zamek królewski”

  1. Proponuję sięgnąć do nowszych opracowań szczególnie z badań Z. Lechowicza oraz G. Barczyka. Powyższe informacje pochodzą z publikacji z przed ponad ćwierć wieku.: “W dolnych partiach zamku przebito strzelnice działowe” – to są oryginalne średniowieczne okna doświetlające dawne przyziemie, a obecnie piwnice dawnego Domu Wielkiego, żadne strzelnice.

Możliwość komentowania jest wyłączona.