Racibórz – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

    Kościół farny Wniebowzięcia NMP wzniesiono około 1300 roku na miejscu starszego, istniejącego już od początku XIII wieku z fundacji mieszczan raciborskich. W ciągu wieków ulegał on wielokrotnie przekształceniom. W 1426 roku kościół uległ częściowemu zniszczeniu wskutek pożaru, po którym nie odbudowano jednej z wież przy fasadzie zachodniej. W trakcie kolejnego pożaru kościoła w 1546 roku zniszczeniu uległy m.in. sklepienia w prezbiterium. W 1574 roku wskutek pożaru spłonęło wnętrze kościoła oraz druga z wież fasady zachodniej. Po pożarze z 1774 roku dokonano przebudowy nawy, a także odbudowano w stylu barokowym kaplicę Polską. W 1891 istniejący korpus nawowy został powiększony od strony południowej o dwunawową, ośmioprzęsłową halę. Budowla uległa znacznym zniszczeniom w czasie II wojny światowej. Odbudowa w latach 1948-1949 w duchu historycznej rekonstrukcji, usunęła częściowo elementy i nawarstwienia z XIX wieku.

Architektura

   Kościół był budowlą halową, trójnawową z zamkniętym od wschodu wielobocznie i wydłużonym prezbiterium oraz dwuwieżowym westwerkiem od zachodu. Od II połowy XIV wieku do kościoła dobudowywano kolejne kaplice i przybudówki. W 1377 roku wzniesiono kaplicę Bożego Ciała stanowiącą miejsce pochówku księży, a w 1416 do prezbiterium od strony południowej dobudowano dwukondygnacyjną przybudówkę mieszczącą kapitularz i skarbiec. Natomiast w latach 1426 – 1446 do elewacji frontowej dostawiono kaplicę przeznaczoną dla ludności niemieckiej, zwaną później kaplicą polską. Od strony północnej przylega do niej XVI-wieczna wieża na planie kwadratu. W górnej partii przechodzi ona w ośmiobok urozmaicony wimpergami oraz narożnymi wieżyczkami przypominającymi pinakle.
    Elewacje kościoła mają charakter gotycki i urozmaicone są symetrycznie rozmieszczonymi uskokowymi szkarpami oraz przebitymi pomiędzy nimi pojedynczo (w prezbiterium) i parami (w nawie) ostrołukowymi otworami okiennymi. W części z nich zachowały się XIV-wieczne zdobienia w formie maswerków i laskowań. Dodatkowo w północnej elewacji korpusu nawowego znajduje się oryginalny, gotycki, kamienny portal, zamknięty ostrołukowo.
   Pięcioprzęsłowe prezbiterium przekryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z XVI wieku, spływającym na oryginalne wiązki służek pierwotnego sklepienia XIV wiecznego. Korpus nawowy pierwotnie posiadał sklepienia gwiaździste, obecnie zrekonstruowane jedynie w trzech przęsłach wschodnich. Wnętrze kapitularza przekryte jest natomiast czteropolowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na centralnie usytuowanym filarze.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku [w:] Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.