Racibórz – kościół św Jakuba

Historia

    Kościół św. Jakuba to jedyna pozostałość po klasztorze, którego powstanie wiąże się z sprowadzeniem do miasta zakonu Dominikanów około 1258 roku. Kościół został zbudowany dość szybko i już prawdopodobnie w tym samym roku był konsekrowany przez biskupa wrocławskiego Tomasza I. Założenie klasztorne zgodnie z regułą konwentu wzniesiono w obrębie murów miejskich, w pobliżu ówczesnego placu targowego. Budowla spłonęła w 1300 roku, a jej obecny wygląd pochodzi z początków XV wieku. Kolejny pożar w 1574 i 1637 roku skutkował przebudową kościoła zakończoną w roku 1655. W jej efekcie zatarty został gotycki układ wnętrz i charakter świątyni. We wschodniej części korpusu wprowadzono układ trójnawowy, a całość przekształconej przestrzeni obniżono. W 1810 roku po kasacji klasztoru dominikanów, również kościół przyklasztorny miał zostać zlikwidowany. Jednak w wyniku zabiegów duchowieństwa zawarto porozumienie. Mówiło ono, że kościół św. Jakuba nie zostanie rozebrany i będą w nim odprawiane nabożeństwa w języku polskim. Doszło także do przebudowy, w wyniku której elewacji zachodniej nadano charakter neoromański, zaś wieży i elewacjom bocznym neogotycki. W 1945 roku, podczas działań wojennych, kościół uległ poważnym uszkodzeniom.

Architektura

    Kościół jest budowlą orientowaną względem stron świata, wzniesioną z cegły. Składa się z prostokątnej nawy oraz węższego, wydłużonego, czteroprzęsłowego prezbiterium z trójbocznym zakończeniem od strony wschodniej. W południowe naroże niższej nawy i wyższego prezbiterium wkomponowano przysadzistą wieżę zwieńczoną dachem namiotowym. Do prezbiterium od strony północnej przylega rząd przybudówek, będących pozostałościami dawnego klasztoru. Zostały one zaadaptowane na zakrystię, składziki i klatkę schodową. Do nawy przy stronie południowej dostawiono płytką kruchtę. Elewacje kościoła urozmaicono symetrycznie rozmieszczonymi, ostrołukowymi oraz półkoliście zamkniętymi  oknami, umieszczonymi pomiędzy jednouskokowymi szkarpami.
    Pierwotny kościół, wzorowany na rozwiązaniu dominikańskiego kościoła św. Krzyża we Wrocławiu, podporządkowany był surowym przepisom zakonnym, czego dowodziło zbudowanie jednonawowego korpusu nawowego krytego stropem, wydłużony rzut chóru zakonnego oraz brak wieży, którą dobudowano od strony południowej w dalszym etapie, prawdopodobnie w końcu XIV bądź w początku XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Jakuba w Raciborzu.