Przeworsk – klasztor Bernardynów

Historia

     Kościół klasztorny Bernardynów św. Barbary wybudowany został w latach 1461–1465 z fundacji Rafała Tarnowskiego, właściciela Przeworska i późniejszego marszałka wielkiego koronnego. Przyległy doń budynek klasztorny wznosili już sami Bernardyni w latach 1465–1489. Na decyzję o fundacji wpływ miały pobudki religijne, chęć wzmocnienia prestiżu miasta oraz zamanifestowanie bogactwa rodu Tarnowskich. Klasztor miał też odegrać znaczącą rolę w tzw. misji ruskiej, prowadzonej z inicjatywy króla Kazimierza Jagiellończyka i św. Jana Kapistrana, która miała na celu utwierdzanie w wierze ludności katolickiej i nawracanie ludności prawosławnej na terenie Rusi Czerwonej.
     Wielki najazd Turków i Tatarów w 1498 roku, chociaż nie dotarł do samego Przeworska, był był impulsem do budowy murów obronnych klasztoru w 1506 roku, dla zapewnienia bezpieczeństwa zakonnikom i okolicznej ludności. Funduszów dostarczyło miasto i pobliska szlachta. Na początku XVII wieku kościół zyskał manierystyczny szczyt nad prezbiterium oraz wzniesioną w 1644 roku ośmioboczną wieżę zwieńczoną dachem z attyką, służącą jako strażnica w okresie zagrożenia najazdami ze wschodu. Wojna północna i częste przemarsze przez Przeworsk różnych wojsk dały się we znaki i konwentowi, lecz nie było tu ani większych walk ani rekwizycji. Komisja generalna w 1725 roku opisała porządek w klasztorze, tak co do karności zakonnej jak i co do stanu budowli.
    W 1822 biskupi galicyjscy postanowili umieścić w części zabudowań klasztornych dom poprawczy dla kapłanów diecezjalnych. Władze zakonne próbowały przeciwstawić się takiemu rozwiązaniu, zwracając się do cesarza Franciszka I o cofnięcie decyzji, lecz bezskutecznie. Pomieszczenia dla księży zlokalizowano w południowym i zachodnim skrzydle konwentu. W późniejszym okresie władze skłaniały się nawet do całkowitego przejęcia konwentu, jednak klasztor ostatecznie pozostał w rękach zakonu, a dom poprawczy zlikwidowano w 1869. W tym czasie rozproszeniu w znacznym stopniu uległy zbiory archiwalne i biblioteczne. Wiele rękopisów i starodruków za pośrednictwem antykwariuszy trafiło do prywatnych kolekcji. U schyłku XIX wieku nastąpiła poprawa sytuacji, rozpoczęto pierwsze remonty i renowacje świątyni.

Architektura

    Kościół klasztorny jest późnogotycką, trójnawową świątynią na planie prostokąta z trójbocznie zamkniętym prezbiterium zwieńczonym sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Fasadę zachodnią kościoła zdobi gotycki zębaty szczyt z wąskimi, pionowymi blendami. Na południe od kościoła wzniesiono trzy skrzydła zabudowań klasztornych, które wraz z krużgankami otaczają niewielki wirydarz.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół i klasztor Bernardynów pw. św. Barbary w Przeworsku.