Przasnysz – kościół klasztorny św Jakuba i Anny

Historia

   Inicjatorem budowy zespołu klasztornego był chorąży ciechanowski Paweł Kostka. W 1586 uzyskał on od papieża Sykstusa V pozwolenie na sprowadzenie do Przasnysza zakonu bernardynów. Prace przy wznoszeniu rozpoczęto w 1588 pod kierunkiem nieznanego architekta, na miejscu dawnego kościoła szpitalnego św. Jakuba Apostoła. Przed 1607 z funduszów Elżbiety Mostowskiej dobudowano do kościoła od strony południowej kaplicę św. Anny. Zabudowania klasztorne wzniesiono staraniem Jana Nowodworskiego i jego żony Barbary z Kretkowskich.
   W połowie XVII wieku w czasie potopu szwedzkiego kościół został splądrowany. Bernardyni użytkowali kościół i klasztor do kasaty w 1864. Prowadzili cieszącą się renomą szkołę męską i posiadali bogatą bibliotekę. Kilku zakonników zaangażowało się w działalność patriotyczną podczas powstania styczniowego. Po 1864 kościół był zarządzany przez rektora, a klasztor przeznaczono na cele świeckie.
   W czasie I wojny światowej obiekty te były wielokrotnie niszczone. Od 1916 prace konserwatorskie przy kościele i klasztorze prowadzili z ramienia Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości Kazimierz Skórewicz i Kazimierz Tołłoczko. W 1923 roku nastąpiło przejęcie klasztoru przez zgromadzenie pasjonistów. Kontynuowali oni odbudowę kościoła i klasztoru ze zniszczeń wojennych. W latach 1924-28 zrekonstruowano dach i strop kościoła oraz północne i częściowo pozostałe skrzydła klasztoru.  W okresie okupacji hitlerowskiej Niemcy zamienili kościół na spichlerz, a budynki klasztorne na szpital i więzienie. Rozebrali też zabytkowe ogrodzenie i kapliczkę św. Wawrzyńca z 1615 roku. Po wojnie kościół był wielokrotnie remontowany.

Architektura

   Kościół klasztorny św. Jakuba i Anny w Przasnyszu to jeden z najpóźniejszych kościołów gotyckich w Polsce. Składa się z czteroprzęsłowej nawy i z nieco węższego, dwuprzęsłowego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium. Od strony północnej kościoła, przy styku nawy z prezbiterium, wznosi się 32-metrowa, czworoboczna wieża, a od południa znajduje się prostokątna kaplica św Anny. Ściany kościoła są oskarpowane, a duże okna zamknięte ostrołukowo. We wschodniej ścianie prezbiterium znajduje się ostrołukowa wnęka i okno koliste, w elewacji południowej kaplicy duża, kolista, otynkowana blenda. Gotyckie szczyty nawy i kaplicy zdobione są sterczynami i wimpergami o kolistych przeźroczach. Około 1637 roku wystawiono przed fasadą kościoła niską kruchtę oraz pomieszczenie między kruchtą i kaplicą, z wejściem na kolistą wieżyczkę schodkową. Nawa i prezbiterium kościoła nakryte są kolebkowym sklepieniem na które nałożono gwiaździstą siatką żeber.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2016.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.

Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Jakuba i Anny w Przasnyszu.