Poznań – kościół Najświętszej Marii Panny

Historia

    Kościół w dzisiejszym kształcie powstał w połowie XV wieku, jednak jego historia rozpoczyna się około 965 roku, gdy po przybyciu czeskiej księżnej Dobrawy wzniesiono na Ostrowie Tumskim kaplicę zamkową. Gotycką kolegiatę zaczęto budować około 1426 roku, jednak w 1433 prace przerwano z powodu braku pieniędzy. Wzniesione mury miały pierwotnie pełnić funkcję prezbiterium znacznie większej świątyni, lecz do zamierzenia tego nigdy nie doszło. Za dokończenie budowli odpowiedzialny był wspominany w 1444 roku murator Hanusz Prusz, a w 1445 niejaki Lorek z Kościana wymurował szczyt zachodni i pokrył więźbę dachową. Dopiero potem budowniczy Niklos założył sklepienia co zakończyło w 1448 roku budowę kościoła.
   W XIX wieku świątyni groziła rozbiórka, której uniknęła dzięki splotowi przypadków. Szykowali się do niej Prusacy w 1805 roku, ale w 1806 musieli wycofać się z Poznania przed wojskami napoleońskimi. W 1817 roku władze pruskie ponownie ogłosiły zamiar rozbiórki i przystąpiły do licytacji kościoła, ale zakończyła się ona fiaskiem. Kapituła wynajmowała w tym czasie świątynię na magazyn. Rok później odwiedził ją następca tronu pruskiego, przyszły Fryderyk Wilhelm IV, który docenił urodę kościoła i zakazał jego rozbiórki. Gruntowną renowację przeprowadzono w latach 1859-1862. Podczas II wojny światowej kościół znajdował się na linii ostrzału, jednak szczęśliwie ocalał.

Architektura

   Kolegiata jest krótką halą z obejściem wybudowaną w całości z cegły. Elewacje zewnętrzne odznaczają się brakiem przypór, a w miejscach gdzie od wewnątrz dostawiono filary, znajdują się płytkie lizeny. W części zachodniej znajduje się płytka empora, dostępna z przyziemia klatką schodową w grubości muru. Trójnawowe wnętrze przykrywa sklepienie gwiaździste. Wejście do świątyni prowadzi od strony południowej przez ostrołukowy portal wykonany z profilowanych, glazurowanych cegieł. Podobny, zamurowany portal znajduje się w elewacji północnej. Uderzająca jest asymetria bryły, gdyż elewacja północna jest o wiele skromniejsza i wykonana mniej starannie. Mimo tego kościół jest budowlą wybitną i wysublimowaną, świadczącą o wysokich aspiracjach poznańskiego środowiska katedralnego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2016.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.