Płock – kolegiata św Michała

Historia

   Początki kolegiaty sięgają roku 1150, kiedy Dobiechna, wdowa po wojewodzie Wojsławie ufundowała kościół i utworzyła fundusze dla 5 kanoników. Możliwe, że już w 1180 roku przy kolegiacie powstała szkoła. Około 1240 roku patronat nad nią z rąk biskupa przejął książę Bolesław, syn Konrada Mazowieckiego. Powstała wtedy nowa romańska świątynia o charakterze dworskim p.w. św. Michała Archanioła. Później, do 1356 roku kolegiata pełniła funkcję kościoła parafialnego dla rozwijającego się miasta. Była, obok kościoła dominikanów, drugą ceglaną budowlą w mieście. Około 1350 roku została przebudowana w stylu gotyckim. W latach 70-tych XV wieku do fasady od strony Wisły dobudowano monumentalną wieżę, w której kiedyś funkcjonowała  kaplica Świętego Krzyża i kapitularz.
     W 1611 roku sprowadzeni do Płocka jezuici zostali ulokowani obok kolegiaty i rozpoczęli działalność edukacyjną. Wysoki poziom nauczania i napływ uczniów doprowadził do podniesienia szkoły do rangi kolegium. W latach 1675-1682 obok kościoła powstał nowy murowany gmach, do dziś stanowiący skrzydło liceum. W 1731 roku chyląca się ku ruinie kolegiata przeszła na własność jezuitów, a jej przebudowa została przerwana przez kasatę zakonu w 1773. Majątek i szkołę przejęła Komisja Edukacji Narodowej. Dawna kolegiata została podzielona kondygnacjami na sale lekcyjne i kaplicę. Po rozbiorach działalność szkoły kontrolowały władze, najpierw pruskie, po 1815 roku rosyjskie. W latach 60 i 70-tych XX wieku nastąpiła rozbudowa szkoły. Przeprowadzono kompleksowe badania architektoniczne i remont zabytkowych budynków.

Stan obecny

     Przeprowadzone badania archeologiczne i źródłowe wskazują, że  kolegiata św. Michała była  jedną z najwcześniejszych budowli gotyckich na terenie Polski, a powstała przy niej szkoła jest najstarszą w Polsce. Obecnie głównym widocznym z zewnątrz średniowiecznym elementem kolegiaty jest XV-wieczna gotycka wieża. Reszta budowli przebudowanej w XVIII wieku na szkołę zatraciła cechy pierwotne. Z myślą o turystach w podziemiach kolegiaty powstała ścieżka dydaktyczna eksponująca odkryte zabytki okresu romańskiego i gotyckiego. Na zewnątrz budynku, wzdłuż elewacji północnej i południowej, wykonano obniżenia terenu, pozwalające na ekspozycję m.in.romańskiego portalu wejściowego wraz ze zdobiącą  go płaskorzeźbą kamiennego lwa warującego u drzwi kościoła, partii  ścian przyziemia z okresu romańskiego czy gotyckiej zakrystii. Można także podziwiać panoramę miasta z tarasu widokowego na szczycie wyremontowanej gotyckiej wieży.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego