Ostróda – zamek krzyżacki

Historia

    Zamek Osterode prawdopodobnie powstał w miejscu pruskiej osady, położonej przy ważnym szlaku handlowym z Mazowsza nad Bałtyk. Pierwsze, jeszcze drewniane obwarowania Krzyżacy zaczęli wznosić na początku XIV wieku. Budowę murowanej warowni rozpoczął komtur Gunther von Hohenstein w 1349 roku. Prace trwały jeszcze około 1380 roku. Zamek stanowił siedzibę ważnego komturstwa utworzonego na południowej rubieży państwa krzyżackiego. Podlegały mu warownie w Nidzicy, Działdowie i Olsztynku. Z racji swego położenia i rangi składowano w nim duże ilości broni. Ostróda jako jedna z ośmiu komturii, już w końcu XIV wieku wyposażona była w broń palną, w 1391 roku było tu sześć dział.
    W 1381 roku zamek został spalony  przez litewskie wojska Kiejstuta i odbudowany do roku 1397. Warownia przeszła na krótko w ręce polskie w 1410 roku po bitwie pod Grunwaldem, gdy opanował ją rycerz Mikołaj von Doringen. Czasowo złożono tu wtedy, przewożone do stołecznego Malborka, zwłoki poległych w walce: wielkiego mistrza Ulryka von Jungingena i komtura ostródzkiego. W następnym roku nowy wielki mistrz Henryk von Plauen zwołał na zamku ostródzkim wielką radę stanów pruskich, mającą za zadanie przyjecie nowych podatków i odbudowę kraju ze zniszczeń wojennych.
    Po raz kolejny zamek opanowali powstańcy Związku Pruskiego w 1454 roku, na początku wojny trzynastoletniej. Został on jednak szybko odzyskany przez Krzyżaków, którzy utrzymywali go do końca wojny i po drugim pokoju toruńskim. Po sekularyzacji Zakonu w 1525 roku, w zamku umieszczono siedzibę starostwa. W XVII wieku zmodyfikowano system obronny zamku, otaczając go wałami i bastionami ziemnymi. W 1788 roku wybuch prochu całkowicie zniszczył wschodnie skrzydło. Pozostałe partie odbudowano likwidując najwyższe kondygnacje. W późniejszym okresie podupadłą warownię adoptowano na cele administracyjne. W czasie II wojny światowej budynek został doszczętnie spalony. Odbudowę rozpoczęto w 1974 roku.

Architektura

   Kompleks zamkowy wzniesiono w północno – zachodnim narożniku osady miejskiej. Prawdopodobnie nie posiadał on wspólnego systemu fortyfikacji z miastem, od którego oddzielała go fosa, zasilana przez odnogę rzeki Drwęcy. Zamek wzniesiono z cegły na kamiennym cokole, na planie kwadratu o wymiarach 44,7×45,2 metrów. Wokół dziedzińca stanęły cztery skrzydła o jednakowej szerokości, podpiwniczone i dwukondygnacyjne. Na parterze zlokalizowano pomieszczenia gospodarcze, nakryte sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, wspartymi na granitowych filarach. W niewielkim pomieszczeniu przy wjeździe, po prawej stronie, sklepienie oparto na pojedynczym, zachowanym do dzisiaj, granitowym filarze. Kuchnia i spiżarnia konwentu znajdowały się w skrzydle północnym. Piętro spełniało funkcje reprezentacyjno – mieszkalne. W południowym skrzydle położony był od zachodu refektarz, a od wschodu kaplica. Na osi skrzydła zachodniego umieszczono bramę wjazdową, poprzedzoną wysuniętym przedbramiem. Na piętrze, na północ od bramy znajdowały się dwie izby przeznaczone na mieszkanie komtura. Drugą kondygnację północnego skrzydła wypełniał wielki refektarz połączony gankiem z danskerem ustępowym. Prawdopodobnie najpóźniej powstało skrzydło wschodnie. Nad jego pierwszym piętrem znajdowała się niska kondygnacja o funkcji magazynowo – obronnej. Zamek musiał mieścić jeszcze dormitorium, skarbiec, zbrojownię i infirmerię, a w przyziemiu zapewne piekarnię lub browar. Niezachowana górna kondygnacja prawdopodobnie wzorem innych zamków konwentualnych była jednoprzestrzenna i obiegał ją ganek obronny. Dziedziniec otaczały pierwotnie drewniane krużganki.
    Sprzeczne informacje można znaleźć na temat istnienia wieży głównej, prawdopodobnie główne skrzydła wieńczyły pierwotnie szczyty. Zamek posiadał także dansker nad rzeką, według ostatnich badań mógł on być drewniany na murowanych filarach. Dyskusyjna jest także obecność parchamu (zewnętrznego muru obronnego). Zamek prawdopodobnie z powodu braku miejsca, nie posiadał ufortyfikowanego przedzamcza. Jego rolę zapewne przejął folwark położony na drugim brzegu Drwęcy.

Stan obecny

    Obecnie zamek to surowa, pozbawiona wystroju i dość niska bryła, nie zachowana w pełnej wysokości, lecz pomimo tego warta zobaczenia. Mieści się w nim centrum kultury, galeria, biblioteka oraz muzeum. Godziny otwarcia oraz cennik sprawdzić można na oficjalnej stronie zabytku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Garniec M., Garniec-Jackiewicz M.,  Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach, Olsztyn 2006.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Torbus T., Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 2014.