Ośno Lubuskie – miejskie mury obronne

Historia

   Wznoszenie kamiennych obwarowań rozpoczęli mieszczanie Ośna, podobnie jak w innych ośrodkach miejskich tego regionu na przełomie XIII i XIV stulecia. Po rozbudowie miasta w kierunku wschodnim w XIV wieku, stare obwarowania rozebrano i rozpoczęto wznoszenie nowych, przy czym proces budowy był z pewnością dość długi. O istnieniu silnych obwarowań w XV wieku, może świadczyć fakt, iż podejmowane w 1433, a następnie w 1477 roku oblężenia miasta nie powiodły się, chociaż musiały spowodować znaczne zniszczenia murów. W ostatniej ćwierci XV wieku, w trakcie usuwania skutków zniszczeń, mury zostały podwyższone i wzmocnione dodatkowymi basztami. Rozbudowane zostały również obie bramy, które zaopatrzone w daleko wysunięte poza pierścień murów przedbramia.
 W czasie Wojny Trzydziestoletniej obwarowania zostały częściowo zniszczone i w takim stanie przetrwały do 1754 roku. Od tego roku rozpoczęła się ich redukcja, którą rozpoczęto od zasypania fos, wyrównania nasypów ziemnych i rozebrania przedbramii. Bramy w pierścieniu murów wyburzono w latach siedemdziesiątych XIX wieku, pozostawiając szerokie przejazdy ujęte ceglanymi słupami. Wyburzono także najbardziej zniszczone półbaszty, zamurowując powstałe luki w ciągu murów. Pozostawione mury i baszty zaczęto sukcesywnie remontować wzmacniając je, równocześnie licznymi przyporami po stronie zewnętrznej. Na przełomie XIX/XX wieku wokół murów wytyczono aleje spacerowe, które obsadzono dwoma rzędami lip.

Architektura

  Mury obronne Ośna osiągały wysokość 6 metrów i zakończone były ceglanymi blankami dostępnymi z ganków usytuowanych po stronie wewnętrznej. W murach na poziomie ganków umieszczone były otwory strzelnicze. Wokół obwodu fortyfikacji biegła ulica przymurna dorównująca szerokością mniejszym uliczkom miejskim.
  Obwarowania wzmocnione były 3 basztami cylindrycznymi, 2 basztami półkolistymi i 12 basztami prostokątnymi, otwartymi od strony miasta. Wszystkie były wyższe niż mury i przykryte stożkowymi hełmami lub dachami. Mury niektórych baszt również zwieńczone były blankami. Wnętrza czatowni podzielone były drewnianymi stropami, a wejścia na nie umożliwiały drabiny. W Baszcie Złodziejskiej, usytuowanej w narożniku południowo wschodnim, już od średniowiecza mieściło się więzienie.
    Wjazd do miasta prowadził przez dwie bramy: Sulęcińską i Frankfurcką. Obie złożone były z bram głównych, długich szyi, mostów zwodzonych przerzuconych nad fosami i bram przednich. Bramy po stronie zachodniej z szerokimi arkadami przejazdowymi przykryte były dachami dwuspadowymi. Brama główna po stronie wschodniej nakryta była dachem czterospadowym. Oprócz bram, w murach znajdowało się 6 furt w formie niewielkich przejść zamykanych solidnymi drzwiami.
  Oprócz pierścienia murów miasto chronione było od strony południowej, wschodniej i zachodniej szeroką fosą, a od północy bagnistym terenem po obu stronach płynącej meandrami rzeki Łęczy. Pomiędzy fosą a murami znajdowały się wały ziemne.

Stan obecny

   Obecnie mury obronne zachowane są na całym obwodzie, poza dwoma przejazdami na osiach dawnych bram i trzema przebiciami powstałymi po wyburzeniu baszt. Do dziś zachowały się: 2 baszty koliste, 3 baszty prostokątne w pełnej wysokości łącznie z dachami, 7 baszt wykuszowych, prostokątnych bez przykrycia i 4 furty. Wysokość murów jest zróżnicowana od 2 do 5 metrów. Do najlepiej zachowanych elementów należy Baszta Złodziejska w której mieściło się więzienie, tzw. Baszta Krzaków, która w XVIII stuleciu służyła jako więzienie rezerwowe, oraz trzy spośród baszt wykuszowych, które o dziś zachowały się w pełnej wysokości: Wielka Chyżańska, Smołowa i Kapłańska. Pozostałe baszty, w większości mocno przemurowane, zachowane są tylko w partiach przyziemia. Oryginalne formy posiadają 4 furty, z których najstarsza przy Baszcie Złodziejskiej, pochodzi jeszcze z okresu średniowiecza.

pokaż basztę Krzaków na mapie

pokaż basztę Złodziejską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa osno.pl, zabytki – mury miejskie.