Opole – katedra Świętego Krzyża

Historia

    Obecny kościół powstał w XV wieku w miejscu wcześniejszego z XIII wieku, który uległ w 1415 roku zniszczeniu na skutek pożaru. Odbudowa świątyni przeciągała się z powodu braku środków. W 1444 roku wzmiankowana była nowa zakrystia, w 1447 nowe prezbiterium, a w 1470 zebrano fundusze na prace remontowe w kościele, określonym jako uszkodzony. W tym czasie został wzniesiony, częściowo bazie murów wcześniejszej budowli, halowy korpus kościoła wraz z dolnymi kondygnacjami wież. Na przełomie XV i XVI wieku powstały przybudówki po bokach hali kościoła, w tym wzmiankowana w 1518 roku kaplica Trójcy Świętej (tzw. Piastowska) oraz kaplice św. Jadwigi i św. Anny. Ostateczne zakończenie odbudowy kościoła miało miejsce w 1520 roku za panowania księcia Jana II Dobrego.
    Kolejne remonty były wzmiankowane w latach 1555 i 1557. Być może w tym czasie zastąpiono stare sklepienie nowym. W trakcie pożaru miasta w 1615 roku zniszczeniu uległy dach, szczyt i jedna z wież, a także większość wystroju wnętrza. W 1617 ukończono odnawianie kościoła, lecz w latach 1622 i 1647 miały miejsce kolejne uszkodzenia w wyniku pożarów. W 1652 roku odbudowano dach, a w 1653 odnowiono sklepienia. W drugiej połowie XVII wieku wzniesiono nową zakrystię. W 1724 roku gontowy dach zastąpiono dachówkowym. Po sekularyzacji, przeprowadzonej w 1810 roku, przestała istnieć ustanowiona w XIII wieku kolegiata. W XIX wieku przeprowadzono kolejne remonty: wzmocniono sklepienia, odnowiono i częściowo przemurowano skarpy, odnowiono wnętrza w stylu neogotyckim. W latach 1897–1902 przekształcono elewacje zewnętrzne, zamurowano część okien, ujednolicono przybudówki oraz wzniesiono fasadę zachodnią z nadbudową wież według projektu architekta Józefa Cimbolleka. W tym czasie przedłużono też południową kruchtę o jedno przęsło. W latach 1912–1914 wbudowano w zachodnie przęsło korpusu chór muzyczny, a do północnej wieży przybudowano wieżyczkę schodową. Podczas renowacji w 1960 roku w znacznym stopniu usunięto neogotyckie zmiany dokonane w XIX wieku.

Architektura

    Gotycka katedra została zbudowana z cegły w wątku wendyjskim. Po XV-wiecznej odbudowie, wcześniejszy korpus bazylikowy został zastąpiony halowym. Składa się z trójnawowego, pięcioprzęsłowego korpusu bez wydzielonego prezbiterium, z trójbocznymi zamknięciami od wschodu. Od zachodu dostawione są dwie wieże. Od południa przylega dwuprzęsłowa kaplica Piastowska oraz dwie zakrystie, zaś od północy dobudowane są kaplice św. Jadwigi i kaplica św. Anny. Kościół od zewnątrz opięty jest przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna. Korpus nawowy nakrywa wspólny dach dwuspadowy.
   Wewnątrz nawa środkowa nakryta jest sklepieniem sieciowym, a nawy boczne nakrywają sklepienia gwiaździsto-sieciowe z połowy XVI wieku wsparte na ostrołukowych arkadach i ośmiobocznych filarach. Kaplica Piastowska nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, kaplica św. Jadwigi sklepieniem gwiaździstym, zaś kaplica św. Anny sklepieniem kolebkowo-krzyżowym z około 1635 roku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku [w:] Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół katedralny Świętego Krzyża w Opolu.