Opatów – kolegiata św Marcina

Historia

   Nie wiadomo kto był fundatorem opatowskiej kolegiaty, nie jest też znany dokładny czas rozpoczęcia i zakończenia jej budowy. Można jedynie przypuszczać, że czas wznoszenia kościoła przypadł na drugą ćwierć XII wieku. Pierwsza, znaczniejsza przebudowa obiektu miała miejsce w drugiej ćwierci XIII wieku, którą prawdopodobnie przeprowadził warsztat cysterskich budowniczych, czynnych przy wznoszeniu zabudowań opactwa w Wąchocku. Najpoważniejsza przebudowa nastąpiła w pierwszej połowie XVI wieku, po spaleniu kościoła w 1502 roku, podczas napaści Tatarów na Małopolskę. Wtedy to transept i prezbiterium zyskały gotyckie szczyty, podniesiono także mury i przebito okna. Świątynię restaurowano także w drugiej połowie XVI i w XVII wieku. W latach 1710 – 1740, staraniem prałata i dziekana Macieja Flaszyńskiego, kolegiatę znów przebudowano i gruntownie odnowiono, a także wykonano nowe wyposażenie.

Architektura

   Kolegiata św. Marcina została wzniesiona ze znakomicie obrobionych ciosów piaskowca krzemienistego. Jest to trójnawowa, czteroprzęsłowa bazylika z transeptem, z dwoma wieżami od zachodu oraz z kwadratowym prezbiterium i pierwotnie trzema apsydami od wschodu. Między wieżami umieszczono romański portal główny, z osadzonym na nim później portalem gotyckim. W fasadzie zachodniej zwraca uwagę fryz z reliefem zoomorficznym. Romański portal znajduje się również w kruchcie północnej, ozdobiony motywami roślinnymi, w które wkomponowano herby Łabędź i Odrowąż.
   W nawach bocznych kolegiaty znajdują się osłonięte dawne romańskie okienka. Nawa główna pokryta jest sklepieniem kolebkowym, które zastąpiło pierwotny drewniany strop. Czworoboczne filary o szerokości równej grubości murów nawy dźwigają półkoliste łuki arkad. W pierwotnym wyglądzie wnętrza dominowały duże płaskie powierzchnie ścian z na których jakby wycięte były okna i arkady.

Stan obecny

   Kolegiata zajmuje wyjątkowe miejsce wśród zabytków architektury romańskiej w Polsce, jako jedna z nielicznych dobrze zachowana bazylika od XII wieku do naszych czasów.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.

Strona internetowa wikipedia.org, Kolegiata św. Marcina w Opatowie.