Olsztyn – zamek kapituły warmińskiej

Historia

    Budowę zamku w Olsztynie (Allenstein) rozpoczęto  około połowy XIV wieku. Składał się on wówczas z jednego skrzydła po północno-wschodniej stronie czworokątnego dziedzińca. Południowo-zachodnie skrzydło zamku dobudowano w XV wieku. Wieżę z połowy XIV wieku, przebudowano w początku XV stulecia, nadając jej kształt okrągły na czworokątnej podstawie. Jednocześnie zamkowe mury podwyższono i uzupełniono drugim niższym pasem obwarowań. Zamek należał do kapituły warmińskiej, która, wraz z biskupem warmińskim, do 1454 podlegała wojskowej opiece zakonu krzyżackiego. Z tego względu odegrał sporą rolę podczas wojen polsko-krzyżackich. W 1410 po bitwie pod Grunwaldem poddał się bez walki Polakom, w 1414 zaś zdobyli go oni po kilkudniowym oblężeniu. W czasie wojny trzynastoletniej przechodził z rąk do rąk. Krzyżacy zagrozili zamkowi i miastu jeszcze w 1521, obrona była jednak tak skuteczna, że poprzestali po jednym, nieudanym szturmie. Kapituła powierzała zarządzanie komornictwem olsztyńskim wybieranemu co roku ze swego grona kanonikowi nazywanemu administratorem. W latach 1516-1521, administratorem komornictwa olsztyńskiego był Mikołaj Kopernik. On właśnie przygotował obronę Olsztyna przed najazdem krzyżackim.
      W XVI wieku gościł tu Marcin Kromer, który poświęcił wówczas kaplicę św. Anny, niedawno zbudowaną w południowo-zachodnim skrzydle zamku.  Z czasem oba skrzydła zamku utraciły militarne znaczenie, a dla celów mieszkalnych stały się mało dogodne. W 1758 doprowadzono więc do zamku dojazd od strony miasta i zbudowano z tej strony skrzydło pałacowe, jednocześnie likwidując podgrodzie i część murów.
    Po zaborze Warmii w 1772 roku zamek przeszedł na własność zarządu państwowych majątków ziemskich. W 1845 most nad fosą zastąpiono groblą łączącą zamek z miastem, fosę zaś osuszono. W latach 1901-1911, w związku wybraniem zamku na siedzibę prezydenta rejencji olsztyńskiej przeprowadzono generalny remont zamku. Zmieniono wówczas poziom podłóg w refektarzu, a w krużganku wprawiono futryny okienne i dostawiono neogotycką klatkę schodową. W 1921 w salach zamku umieszczono muzeum.

Architektura

    Najstarsza część założenia zamkowego to główne, północno-wschodnie skrzydło mieszkalne i mur obwodowy z bramą. W latach 70-tych XIV wieku w zachodnim narożniku umieszczono kwadratową w planie wieżę oraz przy kurtynie płd.-zach. budynek o funkcjach gospodarczych, administracyjnych i może mieszkalnych. W ostatnim dziesięcioleciu XIV wieku podwyższono  mury obwodowe i oba przeciwległe skrzydła. Główny dom przyjął formę trójkondygnacyjnego budynku o dwóch dekoracyjnych, schodkowych szczytach wieńczących krótsze boki. Od strony podwórca przylegały do niego piętrowe krużganki. Na piętrze znajdowały się: izba mieszkalna administratora z wykuszem latrynowym, refektarz i kaplica. Budynek płd.-zach. otrzymał nowe trzy piętra o funkcji magazynowej. Od strony zewnętrznej mury zostały zwieńczone hurdycjami. Cylindryczną, jednokondygnacyjną nadbudowę otrzymała wieża narożna, podwyższona ponownie w XV wieku. Wtedy też nastąpiła budowa muru zewnętrznego z Bramą Dolną, poprzedzoną mostem na Łynie. Obwód tych murów wzmocniono cylindrycznymi basztami, a zamek, z zachowaniem strategicznej i komunikacyjnej autonomii, połączono z obwarowaniami miejskimi.

Stan obecny

   Zamek jest obecnie jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych warowni w Polsce. Mieści się w nim  Muzeum Warmii i Mazur, organizowane są liczne imprezy okolicznościowe. Stałą wystawą jest ekspozycja dotycząca Mikołaja Kopernika. Na ścianie krużganka umieszczona jest astronomiczna tablica doświadczalna z 1517 roku, prawdopodobnie wykonana własnoręcznie przez tego wielkiego astronoma. Natomiast na dziedzińcu zobaczyć można tzw. Babę Pruską, wczesnośredniowieczny posąg kultowy. Godziny i terminy otwarcia zamku sprawdzić można na oficjalnej stronie tutaj.

jeśli zwiedziłeś powyższy zabytek, oceń:

4.50 avg. rating (88% score) - 4 votes

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.