Olsztyn – zamek kapituły warmińskiej

Historia

    Budowę zamku w Olsztynie (Allenstein) rozpoczęto  około połowy XIV wieku. Składał się on wówczas z jednego skrzydła po północno-wschodniej stronie czworokątnego dziedzińca. Południowo-zachodnie skrzydło zamku dobudowano w XV wieku. Wieżę z połowy XIV wieku, przebudowano w początku XV stulecia, nadając jej kształt okrągły na czworokątnej podstawie. Jednocześnie zamkowe mury podwyższono i uzupełniono drugim niższym pasem obwarowań. Zamek należał do kapituły warmińskiej, która, wraz z biskupem warmińskim, do 1454 podlegała wojskowej opiece zakonu krzyżackiego. Z tego względu odegrał sporą rolę podczas wojen polsko-krzyżackich. W 1410 po bitwie pod Grunwaldem poddał się bez walki Polakom, w 1414 zaś zdobyli go oni po kilkudniowym oblężeniu. W czasie wojny trzynastoletniej przechodził z rąk do rąk. Krzyżacy zagrozili zamkowi i miastu jeszcze w 1521, obrona była jednak tak skuteczna, że poprzestali po jednym, nieudanym szturmie. Kapituła powierzała zarządzanie komornictwem olsztyńskim wybieranemu co roku ze swego grona kanonikowi nazywanemu administratorem. W latach 1516-1521, administratorem komornictwa olsztyńskiego był Mikołaj Kopernik. On właśnie przygotował obronę Olsztyna przed najazdem krzyżackim.
      W XVI wieku gościł tu Marcin Kromer, który poświęcił wówczas kaplicę św. Anny, niedawno zbudowaną w południowo-zachodnim skrzydle zamku.  Z czasem oba skrzydła zamku utraciły militarne znaczenie, a dla celów mieszkalnych stały się mało dogodne. W 1758 doprowadzono więc do zamku dojazd od strony miasta i zbudowano z tej strony skrzydło pałacowe, jednocześnie likwidując podgrodzie i część murów.
    Po zaborze Warmii w 1772 roku zamek przeszedł na własność zarządu państwowych majątków ziemskich. W 1845 most nad fosą zastąpiono groblą łączącą zamek z miastem, fosę zaś osuszono. W latach 1901-1911, w związku wybraniem zamku na siedzibę prezydenta rejencji olsztyńskiej przeprowadzono generalny remont zamku. Zmieniono wówczas poziom podłóg w refektarzu, a w krużganku wprawiono futryny okienne i dostawiono neogotycką klatkę schodową. W 1921 w salach zamku umieszczono muzeum.

Architektura

    Najstarsza część założenia zamkowego to główne, północno-wschodnie skrzydło mieszkalne i mur obwodowy z bramą. W latach 70-tych XIV wieku w zachodnim narożniku umieszczono kwadratową w planie wieżę oraz przy kurtynie płd.-zach. budynek o funkcjach gospodarczych, administracyjnych i może mieszkalnych. W ostatnim dziesięcioleciu XIV wieku podwyższono  mury obwodowe i oba przeciwległe skrzydła. Główny dom przyjął formę trójkondygnacyjnego budynku o dwóch dekoracyjnych, schodkowych szczytach wieńczących krótsze boki. Od strony podwórca przylegały do niego piętrowe krużganki. Na piętrze znajdowały się: izba mieszkalna administratora z wykuszem latrynowym, refektarz i kaplica. Budynek płd.-zach. otrzymał nowe trzy piętra o funkcji magazynowej. Od strony zewnętrznej mury zostały zwieńczone hurdycjami. Cylindryczną, jednokondygnacyjną nadbudowę otrzymała wieża narożna, podwyższona ponownie w XV wieku. Wtedy też nastąpiła budowa muru zewnętrznego z Bramą Dolną, poprzedzoną mostem na Łynie. Obwód tych murów wzmocniono cylindrycznymi basztami, a zamek, z zachowaniem strategicznej i komunikacyjnej autonomii, połączono z obwarowaniami miejskimi.

Stan obecny

   Zamek jest obecnie jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych warowni w Polsce. Mieści się w nim  Muzeum Warmii i Mazur, organizowane są liczne imprezy okolicznościowe. Stałą wystawą jest ekspozycja dotycząca Mikołaja Kopernika. Na ścianie krużganka umieszczona jest astronomiczna tablica doświadczalna z 1517 roku, prawdopodobnie wykonana własnoręcznie przez tego wielkiego astronoma. Natomiast na dziedzińcu zobaczyć można tzw. Babę Pruską, wczesnośredniowieczny posąg kultowy. Godziny i terminy otwarcia zamku sprawdzić można na oficjalnej stronie tutaj.

jeśli zwiedziłeś powyższy zabytek, oceń:

4.60 avg. rating (89% score) - 5 votes

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.