Olsztyn – bazylika konkatedralna św Jakuba

Historia

   Budowę kościoła św. Jakuba rozpoczęto prawdopodobnie około 1370 roku. Główną część prac, czyli  korpus nawowy i przyziemie wieży z kaplicami, zakończono przypuszczalnie w 1380 roku. W XVI wieku założono sklepienia, a w 1596 roku podwyższono wieżę do 7 kondygnacji. W XVII wieku, na skutek zubożenia parafii, wnętrze kościoła i jego mury pozostawały zaniedbane. Dopiero w 1721 roku Piotr Olchowski z Reszla przebudował popadające w ruinę obie kaplice przywieżowe. Kościół dotkliwie odczuł skutki kwaterowania w 1807 roku wojsk napoleońskich. W 1819 runęło sklepienie nad emporą organową, a w 1864 już całej budowli groziło zawalenie i musiano ją zamknąć. Kościół oddano do użytku po generalnym remoncie wykonanym w latach 1866-1868, lecz prace nad restauracją wnętrza trwały jeszcze kilkanaście lat. Podczas II wojny światowej kościół został uratowany od zagłady przez ks. Jana Hanowskiego, który zdołał uzyskać od Rosjan rozkaz oszczędzenia świątyni.

Architektura

   Kościół wzniesiony został w stylu gotyckim, z cegły na kamiennym podmurowaniu. Jest trójnawową, sześcioprzęsłową halą, bez wyodrębnionego prezbiterium. Bryła świątyni składa się z korpusu o wymiarach 58×24 metry, wieży o wysokości 70 metrów i dwóch kaplic przywieżowych. Masywna, monumentalna budowla pierwotnie nie posiadała żadnych przybudówek, nawet zakrystię umieszczono wewnątrz południowej nawy bocznej. Od strony wschodniej wznosi się gotycki szczyt zdobiony sterczynami i blendami, powyżej których znajdują się wystające ponad dach okrągłe otwory (motyw spotykany także w katedrze kwidzyńskiej oraz na zamku olsztyńskim). Jego wysokość dochodzi do 38 metrów. Korpus nawowy ożywia rytm przypór i ostrołukowych okien z maswerkami.
   Wieża ma siedem kondygnacji rozdzielonych od siebie poziomymi, tynkowanymi pasami, które do trzeciego piętra zdobione są glazurowanym maswerkiem. Wszystkie jej ściany ozdobione są dwuarkadowymi blendami. Najwyższą kondygnację wieńczy fryz arkadowy oraz gzyms. Pośrodku fasady usytuowano główne wejście do kościoła, bogato profilowany, ostrołukowy portal.
   W nawie głównej korpus przykryty jest sklepieniem sieciowym, a w bocznych nawach kryształowym. Wsporniki sklepień zaprojektowano w formie polichromowanych, brodatych głów męskich, wykonanych z terakoty.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2016.
Lesiński A., Olsztyńska bazylika katedralna św. Jakuba na przełomie wieków, Olsztyn 2009.

Strona internetowa katedra.olsztyn.pl,  Rys historyczny.