Olsztyn – kościół św Jakuba

Historia

   Budowę kościoła farnego św. Jakuba rozpoczęto prawdopodobnie około 1370 roku. Główną część prac, czyli  korpus nawowy i przyziemie wieży z kaplicami, zakończono przypuszczalnie w 1380 roku. W XVI wieku założono sklepienia, a w 1596 roku podwyższono wieżę do 7 kondygnacji.
   W XVII wieku, na skutek zubożenia parafii, wnętrze kościoła i jego mury pozostawały zaniedbane. Dopiero w 1721 roku Piotr Olchowski z Reszla przebudował popadające w ruinę obie kaplice przywieżowe. Kościół dotkliwie odczuł skutki kwaterowania w 1807 roku wojsk napoleońskich. W 1819 runęło sklepienie nad emporą organową, a w 1864 już całej budowli groziło zawalenie i musiano ją zamknąć. Kościół oddano do użytku po generalnym remoncie wykonanym w latach 1866-1868, lecz prace nad restauracją wnętrza trwały jeszcze kilkanaście lat. Podczas II wojny światowej kościół został uratowany od zagłady przez ks. Jana Hanowskiego, który zdołał uzyskać od Rosjan rozkaz oszczędzenia świątyni.

Architektura

   Kościół wzniesiony został tuż nad skarpą terenu, blisko północno – wschodniego narożnika miejskich murów obronnych. Zbudowano go z cegły na kamiennym podmurowaniu, jako trójnawową, sześcioprzęsłową halę, bez wyodrębnionego zewnętrznie prezbiterium, z masywną i wysoką wieżą po stronie zachodniej flankowaną przez parę kaplic. Bryła świątyni osiągnęła wymiary 58 x 24 metry, wieża wysokość 70 metrów. Masywna, monumentalna budowla pierwotnie nie posiadała żadnych przybudówek, nawet zakrystię umieszczono wewnątrz południowej nawy bocznej. Elewację wschodnią korpusu udekorowano gotyckim szczytem zdobionym sterczynami i blendami, powyżej których znalazły się wystające ponad dach okrągłe otwory (motyw spotykany także w katedrze kwidzyńskiej oraz na zamku olsztyńskim). Jego wysokość osiągnęła około 38 metrów. Korpus nawowy ożywił rytm przypór i ostrołukowych okien z maswerkami.
   Wieża ostatecznie otrzymała siedem kondygnacji rozdzielonych od siebie poziomymi, tynkowanymi pasami, które do trzeciego piętra zdobione są glazurowanym maswerkiem. Wszystkie jej ściany udekorowano dwuarkadowymi blendami, a najwyższą kondygnację zwieńczył fryz arkadowy oraz gzyms. Pośrodku fasady usytuowano główne wejście do kościoła w postaci bogato profilowanego, ostrołukowego portalu.
   Wewnątrz w nawie głównej korpus przykryty został sklepieniem sieciowym, a w nawach bocznych kryształowym, opartymi na pięciu parach gładkich, masywnych, ośmiobocznych filarów, podtrzymujących wysokie ostrołuczne, profilowane arkady. Wsporniki sklepień zaprojektowano w formie polichromowanych, brodatych głów męskich, wykonanych z terakoty.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2016.
Kościoły i kaplice archidiecezji warmińskiej, tom 1, red. B.Magdziarz, Olsztyn 1999.
Lesiński A., Olsztyńska bazylika katedralna św. Jakuba na przełomie wieków, Olsztyn 2009.
Rzempołuch A., Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn 1992.

Strona internetowa katedra.olsztyn.pl,  Rys historyczny.