Nowy Jasiniec – zamek krzyżacki

Historia

   Zamek w Jasińcu wybudowali w drugiej połowie XIV wieku Krzyżacy, na miejscu wcześniejszego grodu książąt pomorskich. Rezydował w nim prokurator podległy komturii świeckiej. W okresie wojen polsko-krzyżackich ze względu na pograniczne położenie Nowy Jasiniec często zmieniał przynależność, przechodząc z rąk do rąk. W 1454 roku przeszedł ostatecznie w posiadanie polskie i stał się siedzibą starostwa, dostając się w ręce Jana Kościeleckiego. Za jego czasów doszło do odbudowy ze zniszczeń z czasów wojny trzynastoletniej. Dalszych przekształceń, tym razem już w stylistyce renesansowej, dokonano w latach 1540-1565 za starosty Adama Walewskiego, podkomorzego sochaczewskiego. W jej wyniku zamek uzyskał charakter wygodnej rezydencji, zaopatrzonej w rzadkie wówczas szklane okna, malowane drzwi, kominki, piece itd. W 1773 roku, po pierwszym rozbiorze Polski, starostwo jasienickie zniesiono, a zamek przeznaczono na siedzibę zboru dla pruskich kolonistów. Przy tej okazji usunięto stropy i zlikwidowano wewnętrzne podziały. W XIX wieku został ostatecznie opuszczony i popadł w ruinę.

Architektura

   Zamek zajął szczyt wzniesienia na niewielkim półwyspie przy skraju Jeziora Zamkowego. Poprzedzało go przedzamcze, oddzielone fosą o szerokości około 15 metrów i położone bliżej nasady cypla.
   Dom zamkowy u schyłku średniowiecza miał wymiary 12,8 x 22,6 metra i otoczony był niskim murem obronnym. Jego ściany wzniesiono do wysokości 5,5 metra z kamieni eratycznych spajanych zaprawą wapienną, a wyższe partie z cegły. Przyziemie mieściło pomieszczenia gospodarcze, a sale reprezentacyjne znajdowały się na drugiej kondygnacji, przy czym wśród nich była tzw. “izba wielka” i kaplica. Wyżej leżała kondygnacja mieszkalna z czterema izbami. Najwyższa, czwarta kondygnacja o funkcji obronnej zaopatrzona była w 22 strzelnice.

Stan obecny

   Zamek przetrwał w formie trwałej ruiny pozbawionej najwyższej kondygnacji i wewnętrznych ścian. Należy do prywatnego inwestora, jednak mimo obietnic nie podjął on jak dotąd żadnych poważniejszych prac zabezpieczających.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje Świecia nad Wisłą i jego regionu, red. K.Jasiński, t. 2, Warszawa 1980.

Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.