Mogilno – klasztor benedyktynów

Historia

   Klasztor ufundowany został przez Kazimierza Odnowiciela w II połowie XI wieku. Benedyktyni zostali wówczas sprowadzeni do założonego dwa wieki wcześniej grodu na półwyspie wcinającym się w Jezioro Mogileńskie. Zakonnicy pochodzili z Nadrenii i Bawarii, klasztor zaś otrzymał duże nadania. Budowa zabudowań kościelnych i klasztornych rozpoczęła się natychmiast po przyjeździe mnichów.
   Klasztor przebudowany został w stylu późnoromańskim, po zniszczeniu przez oddziały księcia Władysława Odonica i konflikcie zakonników z księciem Władysławem Laskonogim w I połowie XIII wieku. W XV wieku dokonano kolejnej przebudowy, która nadała klasztorowi cechy gotyckie.
   W kolejnych stuleciach rola polityczna klasztoru spadła, zniszczeniu ulegały także zabudowania. Dopiero w XVIII wieku wspólnota benedyktynów na nowo zaczęła przeżywać rozkwit i dokonała przebudowy kompleksu klasztornego w stylu barokowym, która miała miejsce w latach 1760–1797.  W 1773 po I rozbiorze Polski Mogilno znalazło się pod zaborem pruskim, a nowe władze przejęły majątek klasztorny. W 1833 klasztor został całkowicie zamknięty, a budynki oddane miejscowym katolikom oraz ewangelikom z przeznaczeniem na szkołę. Po 1880 w klasztorze mieścił się szpital, przy czym kościół nadal pełnił funkcję parafialne. W 1934 roku przeprowadzono remont, natomiast w czasie II wojny światowej niemieccy hitlerowcy rozlokowali w nim kolejno obóz przejściowy, obóz jeniecki, więzienie dla Żydówek oraz szpital.  W latach 70-tych XX wieku podjęto badania archeologiczne i historyczne w klasztorze, dokonano wówczas również remontu obiektu.

Architektura

   Kościół klasztorny pierwotnie był trójprzęsłową, trójnawową bazyliką z prostokątnym prezbiterium zamkniętym apsydą. Fasadę zachodnią wieńczyła kwadratowa wieża flankowana aneksami będącymi przedłużeniem naw bocznych. W zakończeniach naw bocznych znajdowały się kaplice zakończone apsydialnie. Kościół wzniesiony został w części romańskiej z kostki granitowej. W XIII wieku prezbiterium zostało przebudowane z użyciem cegły. Obecnie nakryty jest gotyckim sklepieniem gwieździstym w nawie głównej i kryształowym w nawach bocznych. Pod kościołem znajduje się zespół dwóch romańskich krypt nakrytych sklepieniem kolebkowym: jedną pod prezbiterium, drugą pod wieżą zachodnią. Sklepienie w krypcie wschodniej nie jest pierwotne, gdyż zasłania dwa boczne okna. Początkowo krypta mogła mieć sklepienie oparte na filarach lub wyżej założone sklepienie kolebkowe z lunetami. Zachodnia krypta jest jednym z najstarszych zachowanych sklepionych wnętrz w Polsce.
   Zabudowania klasztorne są trójskrzydłowe, obecne budynki datują się z XVI i XVII wieku. Skrzydło południowe mieści dawne mieszkanie opata, refektarz oraz klasztorną kuchnię; w skrzydle wschodnim znajduje się dormitorium oraz pokoje zajmowane przez służbę, wreszcie skrzydło zachodnie zajmują pomieszczenia pomocnicze. Całość łączył pierwotnie krużganek. Klasztor łączy się z kościołem, tworząc zamknięty czworobok. W wirydarzu znajduje się jedenastowieczna romańska studnia, zasypana około XV wieku , o pierwotnej głębokości około 14 metrów.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Strona internetowa wikipedia.org, Klasztor Benedyktynów w Mogilnie.