Małujowice – kościół św Jakuba

Historia

    Kościół parafialny św. Jakuba Apostoła, będący początkowo pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny,  zbudowano w 1250 roku. W pierwszej połowie XIV wieku został częściowo przebudowany i rozbudowany przez właściciela Małujowic Samboriusa. W latach 60-tych XIV wieku powstały bogate, wczesnogotyckie polichromie o tematyce staro i nowotestamentowej, wykonane przez artystę ze szkoły praskiej. Znajdowały się one na ówczesnym stropie nawy kościoła. Na początku XV wieku dobudowano wieżę, przedsionek i rozpoczęto pokrywanie ścian i sufitu nową serią polichromii o tematyce biblijnej. Ze względu na zniszczenia spowodowane przez husytów prace malarskie zakończono dopiero w 1480 roku. W 1500 roku zbudowano nowy strop w nawie, złożony z ponad 600 desek o barwnych ornamentach roślinnych, zwierzęcych i heraldycznych. Od tego czasu w kościele nie prowadzono większych prac budowlanych.
    W 1526 świątynię objęli protestanci, a w 1817 wszystkie malowidła przykryto tynkiem. W latach 60-tych XIX wieku tynk w nawie głównej skuto, a polichromie poddano niezbyt fachowej restauracji, polegającej m.in. na domalowaniu brakujących fragmentów i przemalowaniu słabo zachowanych. W 1945 kościół objęli katolicy, a w 1964 odkryto spod tynku na strychu najstarsze polichromie.

Architektura

    Kościół złożony jest z dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą oraz z prostokątnej nawy, do której od zachodu dostawiona jest kwadratowa wieża z aneksami po bokach. Wieża poprzedzona jest trójprzęsłową kruchtą. Kolejna kruchta dostawiona jest do nawy od południa, zaś od północy do prezbiterium przylega zakrystia. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi w nawie znajdują się ostrołukowe okna trójdzielne, zaś w prezbiterium okna dwudzielne. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe. W przedsionku w wieży znajduje się gotycki portal ostrołukowy przedstawiającym koronację Matki Boskiej, nawiedzenia św. Elżbiety i pokłonu trzech króli. Tympanon obramowany jest cyklem rzeźb panien mądrych i głupich oraz rzeźbionymi rozetami i elementami roślinnymi. Kruchta południowa zwieńczona jest późnorenesansowym szczytem.
    Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, nawę nakrywa strop płaski. Prezbiterium od nawy oddziela ostrołukowa arkada tęczy. Sklepienia i ściany pokryte są cennymi malowidłami gotyckimi i renesansowymi. Najstarsze gotyckie malowidła z czwartej ćw. XIV wieku zachowały się na ścianach szczytowych nawy. Na ścianach prezbiterium znajdują się malowidła gotyckie z lat około 1450-1460. Nieco późniejsze są malowidła w nawie: na ścianach z 1483 roku, a na stropie z pierwszej ćw. XVI wieku. Do gotyckiego wyposażenia należy także chrzcielnica i tabernakulum.

Stan obecny

   Obecnie  kościół leżący na szlaku polichromii brzeskich, ma jeden z najbogatszych w Polsce cykli gotyckich malowideł ściennych. Bardzo cenny jest też gotycki, bogato rzeźbiony portal z tympanonem. Świątynia pełni funkcje sakralne, lecz jest udostępniona do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa wikipedia.org, Małujowice.