Lwówek Śląski – klasztor i kościół św Franciszka

Historia

   Powstanie klasztoru franciszkańskiego Lwówek zawdzięcza inicjatywie księcia Bolesława Pobożnego, który sprowadził zakonników do miasta. W 1248 roku rycerz, a być może także kasztelan lwówecki, Henryk zwany Długim, podarował mnichom plac pod budowę klasztoru na dawnym przedmieściu zamkowym. W tym też roku rozpoczęto budowę jednonawowego, kamiennego kościoła będącego wówczas pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. Budowę ukończono prawdopodobnie w 1268 roku. W 1460 roku Konrad Pflüger dokonał rozbudowy kościoła, tworząc nawę południową. Później wzniesiono nawę północną i kaplicę poświęconą św. Annie.
   W XVI wieku, w pierwszych latach reformacji zmalała liczba franciszkanów, a także wielkość ofiar składanych przez wiernych. Po parokrotnych pożarach zabudowań klasztornych, franciszkanie postanowili opuścić klasztor w 1543 roku. Budynki konwentu zostały przekazane radzie miejskiej z przeznaczeniem na szkołę. Kościół do 1561 roku stał pusty, a następnie po remoncie został świątynią ewangelicką. Gdy w XVII wieku na Lwówek spadły wojenne nieszczęścia kościół i klasztor wraz ze szkołą zamknięto. Dopiero w 1652 roku minoryci powrócili do miasta i przystąpili do odbudowy. Franciszkanie utrzymali się do 1810 roku, kiedy to król pruski Fryderyk Wilhelm III z powodu trudności finansowych przeprowadził kasatę i sekularyzację klasztorów. Klasztor został został ponownie przekazany kasie miejskiej z przeznaczeniem na szkołę, arsenał i następnie muzeum. Po II wojnie światowej Franciszkanom udało się odzyskać majątek dopiero w 2003 roku.

Architektura

   Kościół klasztorny pierwotnie wzniesiono jako jednonawowy. Od 1455 roku był już założeniem trójnawowym, halowym ze starszym prostokątnym prezbiterium od strony wschodniej. Nawę południową prawdopodobnie utworzono z XIV-wiecznej kaplicy Henryka głogowskiego, fragmentu klasztornego skrzydła zachodniego i północnych krużganków. Nawę północną dobudowano do nawy głównej, tworząc z jej ściany filary i usuwając przy okazji, istniejącą od 1382 roku kaplicę wielebnego Konrada. Do nowej nawy dostawiono płytką kruchtę, pokrytą bogatym sklepieniem sieciowym. Od XVI wieku do północnej części kościoła przylegała kaplica Talkenbergów, obecnie wykorzystywana jako zakrystia. Dawna zakrystia znajdowała się po południowej stronie prezbiterium, przy podstawie wieży kościelnej. Po południowej stronie nawy w 1346 roku wzniesiono kaplicę grobową księcia Henryka I jaworskiego. Miała ona dwa przęsła i była zasklepiona, na co wskazuje masywna przypora. Kościół natomiast pierwotnie (przed rozbudową z XV wieku) nie posiadał przypór, być może wzmocnieniem konstrukcji jego nawy była empora w zachodniej części korpusu.
   Pierwotnie, w okresie gdy korpus kościoła był jeszcze jednonawowy i bez zewnętrznych przypór, wewnątrz zwieńczony był jedynie płaskim, drewnianym stropem. Jako, iż prezbiterium było oszkarpowane, najpewniej już od samego początku zdobiły go sklepienia krzyżowo – żebrowe, spływające na służki i wiązki służek o kielichowych konsolach. Po XV-wiecznej rozbudowie pięcioprzęsłowy korpus zwieńczono sklepieniami gwiaździstymi, o odmiennym układzie w dwóch zachodnich przęsłach nawy południowej. Być może jest to ślad po wcześniejszej kaplicy Henryka jaworskiego z XIV wieku. Oryginalnie kościół, a być może także i krużganki klasztorne pokryte były ściennymi polichromiami. W klasztorach franciszkańskich często przedstawiały one sceny z życia św. Franciszka.
  
Trójskrzydłowe zabudowania klasztorne z powodu wielokrotnych przebudowań obecnie zatraciły swój pierwotny wygląd. Pierwotnie w skrzydle zachodnim znajdowały się pomieszczenia gospodarcze, a w narożniku zewnętrznym, pomiędzy kaplicą Henryka jaworskiego a skrzydłem zachodnim usytuowana była studnia. Skrzydło południowe opierało się na kurtynie miejskich murów obronnych, dlatego okna mogło mieć tylko od strony wewnętrznej. Po 1455 roku wraz z pozostałymi skrzydłami zostało podwyższone o drugie piętro. Wschodnie, najważniejsze i najstarsze skrzydło łączyło się z prezbiterium. W linii północnej pierzei krużganków pierwotnie znajdowała się zakrystia nad którą mógł istnieć chór.  Po wybudowaniu czworobocznej wieży, na zakrystię przeznaczono odcinek krużganków w pierzei wschodniej, przylegającej do prezbiterium. Pomieszczenie to zaopatrzono we wspaniałe portale i sklepienie żebrowe. Wieżę natomiast po uderzeniu weń pioruna i spaleniu w 1455 roku obniżono do wysokości dachów kościoła.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bossowski J., Klasztor i kościół franciszkanów we Lwówku Śląskim, Lwówek Śląski 2004.

Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa wikipedia.org, Zespół klasztorny franciszkanów w Lwówku Śląskim.