Lublin – zamek królewski

Historia

   Pierwsze obwarowania drewniano – ziemne na dzisiejszym wzgórzu zamkowym powstały w XII wieku w związku  z powstaniem kasztelanii lubelskiej. W pierwszej połowie XIII wieku w obrębie górnej części późniejszego zamku wybudowano cylindryczną, murowaną wieżę obronno-mieszkalną. Następnie pod koniec XIII stulecia, wymurowano wolno stojącą wieżę na planie kwadratu, na której później posadowiono kaplicę św. Trójcy. Stopniowe zastępowanie drewniano-ziemnego obwodu obronnego kamiennym murem rozpoczęto w okresie panowania Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego. Wówczas też najprawdopodobniej, powstał gotycki kościół zamkowy pod wezwaniem Trójcy Świętej, który pełnił funkcję kaplicy królewskiej. Z fundacji króla Władysława Jagiełły gotyckie wnętrza kaplicy pokryto malowidłami bizantyńsko-ruskimi, a sam kościół podwyższono o jedną kondygnację. Prace ukończono w 1418 roku.
   Zasadniczą rozbudowę zamku przeprowadzono w XVI wieku za panowania Zygmunta Starego. W 1569 roku w murach zamku obradował sejm, na którym podpisano akt unii polsko-litewskiej – unię lubelską. Świetność zamku trwała do początków XVII wieku. Budowla ucierpiała szczególnie w latach 1648-1657 kiedy dotknęły ją niszczące najazdy wojsk kozackich, moskiewskich, szwedzkich i węgierskich.Zdewastowany zamek nie podniósł się już z ruiny. W latach 20-tych XIX wieku na miejscu rozebranej budowli wzniesiono gmach więzienny w stylu neogotyckim, który wchłonął również średniowieczny donżon i kaplicę. Dopiero w 1954 roku po pracach adaptacyjnych oba zabytki wyodrębniono.

Architektura

   Pierwszym murowanym elementem zamku była cylindryczna wieża o średnicy 15 metrów, usytuowana przy południowej krawędzi wzgórza, zbudowana w dolnej partii z łamanego wapienia, a w wyższej z cegły. Posiada trzy kondygnacje nadziemne i wejście na wysokości piętra. Grubość muru dochodzi do 3,4 metra, wewnątrz niego biegnie spiralna klatka schodowa. Następnym murowanym elementem była kwadratowa wieża we wschodniej części założenia. Pierwszy odcinek muru obwodowego postawiono w południowo – zachodniej części, a za króla Kazimierza Wielkiego wzniesiono na zewnątrz północnego odcinka muru czworokątną basztę, zwaną Żydowską. Wtedy też zapewne czworokątną wieżę przebudowano na kaplicę zamkową. Wjazd do zamku znajdował się na środku zachodniej kurtyny.

Stan obecny

   Z zamku królewskiego w Lublinie przetrwały jedynie dwa elementy, jednak są to jedne z najcenniejszych zabytków średniowiecza na terenie Polski. Donżon to cenny zabytek sztuki romańskiej i jedna z najstarszych budowli na Lubelszczyźnie. Natomiast kaplica Trójcy Świętej to miejsce, w którym w postaci gotyku i rusko-bizantyjskich malowideł, spotkała się i współistnieje kultura Wschodu i Zachodu. Informacje o muzeum zamkowym, terminach i godzinach otwarcia znaleźć można na oficjalnej stronie tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.