Łomża – katedra św Michała

Historia

   Największy  gotycki kościół w północnej części Mazowsza zaczęto budować w 1504 roku. Fundatorem była Anna Radziwiłł, żona księcia mazowieckiego Konrada II Rudego i jej synowie Janusz i Stanisław. Za właściwego patrona budowy uważa się miejscowego proboszcza i kanonika kapituły katedralnej w Płocku – Jana Wojsławskiego. Sklepienia były gotowe w 1526 roku, lecz prace wykończeniowe trwały jeszcze cztery lata, a konsekracji dokonał biskup Andrzej Krzycki w 1530 roku.
   Na skutek zniszczeń z okresu potopu szwedzkiego w latach 1691-1692 odbył się remont, w wyniku którego wystrój kościoła zmienił się z gotyckiego na barokowy, według projektu Józefa Szymona Bellottiego. Wzniesiono m.in. nowy szczyt zachodni. Kościół był także przebudowywany w XIX stuleciu, lecz ślady późniejszych ingerencji zostały w większości usunięte w czasie gruntownej regotyzacji, podjętej po zniszczeniach II wojny światowej. Naprawy przeprowadzono w latach 1953-1958.

Architektura

   Kościół początkowo miał być bazyliką, lecz planowane proporcje naw okazały się zbyt ambitne dla nadzorujących budowę mistrzów i około połowy XVI stulecia w obawie przed katastrofą zmieniono układ na pseudobazylikowy, obniżając mury w przęsłach nawy głównej i podnosząc w nawach bocznych. Cała świątynia wybudowana jest z cegły z obfitym użyciem zendrówki. Krótkie ale dość szerokie prezbiterium zamknięte jest pięciobocznie. Przy korpusie od strony północnej wznosi się gotycka wolno stojąca dzwonnica z kruchtą w przyziemiu.
   W nawie głównej kościoła zastosowano sklepienia gwiaździste i sieciowe, natomiast w nawach bocznych, kryształowe. Całość zaskakuje skalą i starannością wykonania, dość nietypową na terenie Mazowsza. Szereg rozwiązań, np. efektowne sklepienia kryształowe, dowodzi oddziaływań budowli gdańskich.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.