Lipienek – zamek krzyżacki

Historia

    Zamek zbudowany został przez Krzyżaków prawdopodobnie w latach 1300-1330 jako główna siedziba komtura ziemi chełmińskiej, a po likwidacji tej komturii jako siedziba wójta krzyżackiego. Zamek był na tyle silny, że jesienią 1330 roku Władysław Łokietek nie był w stanie go zdobyć, pomimo udzielonego wsparcia przez wojska węgierskie i litewskie. Król po spustoszeniu okolicy był zmuszony zawrzeć tu rozejm z Krzyżakami.
    Na zamku w Lipienku wydano wiele ważnych dokumentów, między innymi przywilej lokacyjny Grudziądza z 1291 roku. W XV wieku wójt lipienecki, jeden z wybitnych rycerzy krzyżackich, Jerzy von Egloffstein, napisał tu część Kroniki Wielkich Mistrzów, dzieła o znacznej wartości źródłowej. Z 1374 roku pochodzi także wzmianka o trzech działach znajdujących się na zamku w Lipienku. Jest to pierwsza informacja o artylerii prochowej na obecnych ziemiach Polski.
    W 1410 roku po bitwie pod Grunwaldem zamek zajęły tymczasowo wojska króla Władysława Jagiełły. Poprzestano jednak na zrabowaniu zapasów i jeszcze tego samego roku Polacy opuścili Lipienek. W 1411 roku na zamku, podczas uczty aresztowany został przywódca Towarzystwa Jaszczurczego Mikołaj z Ryńska. Dostarczony do zamku w Grudziądzu, został po kilku dniach bez sądu ścięty na rynku. W nagrodę za jego pojmanie wójt Henryk Hold awansował na komtura zamku w Radzyniu Chełmińskim, a potem w Toruniu.
    Od II pokoju toruńskiego z 1466 roku zamek przyłączono już na stałe do Polski i od tego czasu aż do 1655 roku była to siedziba polskich starostów z rodu Kostków i osób z nim spokrewnionych. Ostatnim starostą z rodu był Stanisław Franciszek Kostka, po nim starostwo przejął Albrecht Czerski. Zabudowania zostały częściowo zniszczone w czasie wojen polsko-szwedzkich w XVII wieku, a po I rozbiorze Polski w 1772 rozebrane rozebrane w większości przez Prusaków.

Architektura

    Ceglano – kamienny zamek był regularnym założeniem o bokach 38×39 metrów, usytuowanym na sztucznie ukształtowanej platformie na długim półwyspie wcinającym się w jezioro. Zamek właściwy  tworzyły cztery skrzydła zamykające wewnętrzny dziedziniec. Prawdopodobnie w północno – wschodnim narożu wznosiła się wieża główna. Zamek posiadał mur zewnętrzny tworzący międzymurze. Mur był niewysoki i biegł wzdłuż sztucznie uformowanej krawędzi wzgórza, zbliżonego kształtem do kwadratu o długości boku 60 metrów. Brama mogła znajdować się od wschodu, od strony obwarowanego przedzamcza. Całość otaczała fosa szeroka na 20 metrów i głęboka na 4 metry, zasilana strumieniem wpadającym do jeziora.

Stan obecny

    Do dziś zachowały się piwnice skrzydeł południowego i północnego oraz kamienne mury oporowe otaczające zamek górny. Czytelne są też ślady fosy i nasyp grobli mostowej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Wasik B., Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej od XIII do XV wieku, Toruń 2016.