Kraków – kościół św Andrzeja

Historia

   Kościół św. Andrzeja zbudowany został w latach 1079-1098 z fundacji Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana. Był główną świątynią osady Okół położonej na terenie południowej części dzisiejszego Starego Miasta w Krakowie i będącej podgrodziem grodu wawelskiego. Według kronikarza Jana Długosza broniła się tutaj ludność Okołu przed Mongołami w 1241 roku. W 1243 roku Konrad Mazowiecki podczas walk o tron krakowski otoczył kościół fosą i wałem. Został on przebudowany na przełomie XII i XIII wieku, być może po drugim napadzie Tatarów w 1260 roku, który dokonał częściowego zniszczenia świątyni. W 1320 roku kościół otrzymały klaryski, dla których wybudowano wówczas zabudowania klasztorne z fundacji króla Władysława Łokietka. W późniejszych wiekach kościół kilkakrotnie padał ofiarą pożarów, nie spowodowało to jednak poważniejszych zmian w wyglądzie zewnętrznym, poza dodaniem barokowych hełmów wież i portalu od strony północnej. Niestety w XVIII wieku dokonano gruntownej barokizacji wnętrza.

Architektura

   Romański kościół św. Andrzeja jest budowlą o charakterze obronnym, dwuwieżową bazyliką, złożoną z krótkiego, jednoprzęsłowego, trójnawowego korpusu, transeptu oraz prezbiterium zamkniętego apsydą. O obronnym charakterze świadczy grubość murów wynosząca 1,6 metra oraz brak dolnych okien, zamiast których umieszczono wąskie otwory strzelcze. Fasada zachodnia uwieńczona została dwoma, u podstawy czworokątnymi, wyżej ośmiobocznymi, wieżami z biforiami i z jednym triforium. Elewacje kościoła zdobi fryz arkadowy, jeden z najstarszych na terenie Polski.
   Z romańską bryłą dobrze kontrastuje gotycka kaplica z XIV wieku przylegająca do prezbiterium, lecz jej budowa spowodowała zniszczenie niewielkiej apsydy przy północnym ramieniu transeptu. Kaplica otrzymała dwuprzęsłową formę i trójboczne zamknięcie po stronie wschodniej, a wewnątrz sklepienie krzyżowo – żebrowe.
   Kościół jest znakomitym przykładem zjawiska redukcji, polegającej na zachowaniu wszystkich istotnych elementów architektonicznych, przy zmniejszeniu skali i długości korpusu nawowego. W kościele św. Andrzeja nawy mają jedynie po jednym przęśle, w wiec absolutne minimum.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, Warszawa 1971.
Świechowski Z., Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Andrzeja w Krakowie.