Kraków – kościół św Andrzeja

Historia

   Kościół św. Andrzeja zbudowany został w latach 1079-1098 z fundacji Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana. Był główną świątynią osady Okół położonej na terenie południowej części dzisiejszego Starego Miasta w Krakowie i będącej podgrodziem grodu wawelskiego. Według kronikarza Jana Długosza broniła się tutaj ludność Okołu przed Mongołami w 1241 roku. W 1243 roku Konrad Mazowiecki podczas walk o tron krakowski otoczył kościół fosą i wałem. Został on przebudowany na przełomie XII i XIII wieku, być może po drugim napadzie Tatarów w 1260 roku, który dokonał częściowego zniszczenia świątyni. W 1320 roku kościół otrzymały klaryski, dla których wybudowano wówczas zabudowania klasztorne z fundacji króla Władysława Łokietka. W późniejszych wiekach kościół kilkakrotnie padał ofiarą pożarów, nie spowodowało to jednak poważniejszych zmian w wyglądzie zewnętrznym, poza dodaniem barokowych hełmów wież i portalu od strony północnej. Niestety w XVIII wieku dokonano gruntownej barokizacji wnętrza.

Architektura

   Romański kościół św. Andrzeja jest budowlą o charakterze obronnym, dwuwieżową bazyliką, złożoną z krótkiego, jednoprzęsłowego, trójnawowego korpusu, transeptu oraz prezbiterium zamkniętego apsydą. O obronnym charakterze świadczy grubość murów wynosząca 1,6 metra oraz brak dolnych okien, zamiast których umieszczono wąskie otwory strzelcze. Fasada zachodnia uwieńczona została dwoma, u podstawy czworokątnymi, wyżej ośmiobocznymi, wieżami z biforiami i z jednym triforium. Elewacje kościoła zdobi fryz arkadowy, jeden z najstarszych na terenie Polski.
   Z romańską bryłą kontrastuje gotycka kaplica z XIV wieku przylegająca do prezbiterium. Jej budowa spowodowała zniszczenie niewielkiej apsydy przy północnym ramieniu transeptu.
   Kościół jest znakomitym przykładem zjawiska redukcji, polegającej na zachowaniu wszystkich istotnych elementów architektonicznych, przy zmniejszeniu skali i długości korpusu nawowego. W kościele św. Andrzeja nawy mają jedynie po jednym przęśle, w wiec absolutne minimum.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, Warszawa 1971.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Andrzeja w Krakowie.