Kraków – kościół Mariacki

Historia

   Budowę gotyckiego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny rozpoczęto około 1290 roku na fundamentach wcześniejszej, romańskiej świątyni z początku XIII wieku i jeszcze wcześniejszego drewnianego kościoła. Tłumaczy to jego niesymetryczną orientację względem rynku, gdyż pierwszy kościół powstał jeszcze przed lokacją miasta. Nowo wybudowaną świątynię konsekrowano około roku 1320-1321, choć jeszcze w trzeciej dekadzie czternastego stulecia prace były kontynuowane. W latach 1355-1365, dzięki fundacji mieszczanina Mikołaja Wierzynka, wzniesiono obecne prezbiterium. Następnie w wyniku przebudowy z końca XIV wieku kościół Mariacki z halowego został przekształcony w bazylikowy, poprzez podniesienie środkowej nawy i wyposażenie jej w okna w celu doświetlenia wnętrza. W 1443 roku miało miejsce trzęsienie ziemi, które spowodowało runięcie sklepienia świątyni. Także w XV stuleciu dobudowano boczne kaplice, oraz podwyższono północną wieże, aby mogła pełnić funkcję strażnicy. Prawie dwieście lat później, w 1666 roku, na koronkowym hełmie umieszczono wieniec ośmiu wieżyczek i dodano złoconą koronę.  W następnych stuleciach kościół Mariacki nie przechodził już większych przemian architektonicznych. Jedynie w latach 1750-1753 do frontu kościoła przystawiono niepasującą barokową kruchtę.

Architektura

   Kościół mariacki to trójnawowa bazylika z  szerokim korpusem, uzyskanym dzięki nawom bocznym oraz dobudowanym później kaplicom. Smukłe i strzeliste prezbiterium zakończone jest trójbocznie, posiada wąskie okna i oplecione jest przyporami. Kościół posiada rozbudowaną dekoracją architektoniczną: starannie wykonane trójdzielne okna z maswerkami, roślinne fryzy, bogato zdobione pinakle na przyporach, rzeźbiarskie konsole z przedstawieniami zwierząt i ludzi.
   Front bazyliki zdobią dwie wieże o różnej wysokości. Wyższa, zwana Hejnalicą, ma 81 metrów i była w średniowieczu własnością miasta. Zbudowana jest na planie kwadratu, a na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Ośmioboczne podwyższenie wymurowano w latach 1400-1408 i zapewne miało związek z wyniesieniem wieży ponad inne budowle w mieście. Na szczycie wieży przebywał strażnik, stąd też rozlegał się hejnał, czyli sygnał o stałym czuwaniu nad bezpieczeństwem miasta. Wieżę nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478 roku. Ma on plan ośmioramiennej gwiazdy z ośmioboczną iglicą otoczoną wieńcem ośmiu wieżyczek. Każda z nich składa się z dwóch kondygnacji przedzielonych gzymsem, a wszystkie zwieńczone są złotymi kulami. Kształt hełmu ma charakter zupełnie jednostkowy i trudno znaleźć źródła tego pomysłu. Niższa wieża o wysokości 69 metrów przeznaczona była na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny.
   Przy wejściu do kościoła, zamontowana jest kuna, czyli tzw. obręcz pokutników, którą zakładano dawniej na głowy grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł ani wyprostować się, ani uklęknąć.
   Wnętrze prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442 roku. Nawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Najważniejszym zabytkiem kościoła jest ołtarz, a właściwie retabulum wykonane w latach 1477–1489 przez rzeźbiarza Wita Stwosza. Jest to jeden z najwspanialszych przykładów średniowiecznego snycerstwa w Europie.

Stan obecny

   Kościół Mariacki to jeden z najważniejszych, obok Katedry Wawelskiej, kościołów Krakowa i jeden z najsłynniejszych polskich zabytków. Zwiedzanie odbywa się codziennie w dni powszechnie od godz. 11.30 do 18.00, a w niedziele i święta od godz. 14.00 do 18.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.
Strona internetowa krakow4u.pl, Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Mariacki).