Kożuchów – zamek

Historia

    Murowany zamek wzniesiony został na miejscy grodu przez książąt głogowskich na przełomie XIII i XIV wieku. Prawdopodobnie przekształcanie grodu w murowaną warownię trwało równolegle z pracami przy obwarowaniach miejskich i był to proces długi, mogący trwać nawet kilkadziesiąt lat. Na przełomie XIV i XV wieku nastąpiła rozbudowa zamku, związana z przeniesieniem do Kożuchowa głównej siedziby książąt głogowskich. Po przejściu do korony czeskiej warownia była dzierżawiona. W latach 1491-1506 znajdowała się jako lenno w rękach Jana Olbrachta i kolejnych władców polskich. Czasy nowożytne przyniosły rozbudowę zamku, ale i jego stopniowy upadek. W trakcie wojny trzydziestoletniej w XVII wieku był kilkukrotnie zajmowany przez walczące wojska. Po zakończeniu działań wojennych był poważnie uszkodzony w wyniku ostrzału artyleryjskiego. Opuszczony, został następnie sprzedany karmelitom, którzy przebudowali go na nowożytny klasztor. Po kasacie zakonu w 1810 roku przejęła go armia pruska. Na zamku funkcjonowała zbrojownia, a następnie do 1945 roku gmina ewangelicka.

Architektura

   Pierwotny zamek składał się z czworoboku murów obwodowych o wymiarach w planie 39×41 metrów i zajmujących obszar około 1900 m2. Kamienny mur obronny miał grubość około 2,7 metra i wysokość 10-11 metrów. Prawdopodobnie od wewnątrz posiadał drewniany pomost bojowy z przedpiersiem w którym znajdowały się otwory strzelcze. Pomost mógł być zadaszony na całej długości.
    Przy narożniku południowo – wschodnim wznosiła się wolno stojąca wieża ostatniej obrony, której podstawę wybudowano na planie kwadratu o boku 10 metrów i grubości ścian 2,4 metra. Na wysokości około 8 metrów przechodziła ona w kształt cylindryczny. Prawdopodobnie posiadała cztery kondygnacje. Wejście do niej znajdowało się na wysokości około 8 metrów, na poziomie drugiego piętra. W najniższej kondygnacji znajdował się loch więzienny, a na wyższych pomieszczenia bojowe zaopatrzone w otwory strzelcze. Szczyt wieży początkowo nie posiadał zadaszenia i prawdopodobnie zwieńczony był krenelażem.
    W kurtynie południowej ulokowana była brama do której od strony miasta prowadził most. Wzdłuż kurtyny wschodniej stał trójdzielny, dwukondygnacyjny dom mieszkalny o wymiarach 12×26,5 metra. Drugi, mniejszy budynek znajdował się w narożniku północno – zachodnim. Zamek połączony był z systemem fortyfikacji miejskich od strony wschodniej i zachodniej. Od miasta oddzielała go szeroka na 20 metrów fosa, zapewniając możliwość obrony zamku nawet w przypadku zajęcia miasta.
    Na przełomie XIV i XV wieku wzniesiono nowy budynek bramny o wymiarach 13×8 metrów, który wybudowano wewnątrz obwodu murów w osi wjazdu do zamku. Szerokość przejazdu wynosiła wówczas 5 metrów, a zamykany był on drewnianymi wrotami i broną. Ponadto na terenie zamku wzniesiono nową zabudowę gospodarczą, przebudowano główny dom mieszkalny i zbudowano kaplicę. Obronność warowni podniesiono wówczas poprzez budowę drugiego obwodu murów z narożnymi bastejami. Nowy, zewnętrzny mur opasał zamek od wschodu, północy i zachodu w odległości 8-10 metrów od murów kurtynowych zamku.

Stan obecny

    Obecnie mocno przebudowany zamek posiada trzy dwukondygnacyjne skrzydła. Wieża wtopiona jest w skrzydło zachodnie i wychodzi ponad dach tylko jedną kondygnacją. Zamek otacza sucha, lecz stosunkowo dobrze zachowana fosa. Budowla jest siedzibą Kożuchowskiego Ośrodka Kultury i Sportu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Andrzejewski T., Szukiełowicz Z., Mury obronne Kożuchowa, Kożuchów 2008.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.