Koszalin – miejskie mury obronne

Historia

   Położony nad rzeczką Dzierżęcinką, spływającą do jeziora Jamno, Koszalin po raz pierwszy wzmiankowany był w 1214 roku, kiedy to książę pomorski Bogusław II nadał osadę klasztorowi Norbertanek w Białobokach. W 1243 roku została ona przejęta przez kapitułę kamieńską. Jej szybki rozwój spowodowany był położeniem na głównym szlaku handlowym z Gdańska przez Słupsk, Kołobrzeg do Szczecina. Pierwotny system fortyfikacji Koszalina, zbudowany po lokacji miasta w 1266 roku, stanowił pierścień wałów ziemnych z drewnianą palisadą, otoczony fosą i stawami. Murowane obwarowania Koszalina wzniesiono na przełomie XIII/XIV wieku. W XIV wieku miasto posiadało już trzy bramy oraz 46 baszt łupinowych. Około 1500 roku powstało murowane przedbramie przed Bramą Nową, a w ciągu XVI wieku również przed dwoma pozostałymi bramami. Mury miejskie zachowały się w pierwotnym stanie do wielkiego pożaru miasta w 1718 roku, później były stopniowo obniżane z powodu wykorzystywania jako materiał do odbudowy. W XIX wieku rozebrano je, lecz niektóre fragmenty zachowały się do dziś.

Architektura

   Koszalin posiadał kształt zbliżony do koła o powierzchni 16 ha wewnątrz obwarowań. Ceglane mury miały obwód 1560 metrów i wzmocnione były 46 otwartymi od strony miasta basztami. Grubość muru u podstawy wynosiła 1,30 metra, a wysokość sięgała przynajmniej do 7 metrów. Baszty rozstawione były w różnych odstępach od 21 do 26 metrów. Również wymiary baszt były zróżnicowane, najczęściej wynosiły 6,5×2,3 lub 7,5×3,3 metra. Wysunięte były poza zewnętrzną linię murów o 1 metr. Ich elewację zewnętrzną zdobiły wydłużone, tynkowane blendy, umieszczone po trzy, cztery lub pięć na baszcie. Nieznana jest forma dwóch wież: Więziennej i Prochowej, prawdopodobnie przebudowanych z baszt łupinowych.
   Do miasta prowadziły 3 bramy, od XVI wieku zaopatrzone w przedbramia: Młyńska od strony północnej, Nowa od zachodu i Wysoka od południa. Na nowożytnych rycinach wszystkie one posiadają podobną formę. Są prostokątne w planie, znacznie górują nad murami i zwieńczone są szczytami.  Zewnętrzną strefę obronną stanowił wał ziemny oraz kilka stawów połączonych fosami.

Stan obecny

   Najdłuższe fragmenty zachowanego do dziś muru obronnego zobaczyć można przy ul. Marii Ludwiki, oraz między ul. Mickiewicza a ul. Młyńską.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Lukas E, Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Ptaszyńska D., Miejskie mury obronne w województwie koszalińskim, Koszalin 1974.