Koprzywnica – klasztor cysterski

Historia

   Klasztor cysterski ufundowany został w 1183 roku przez komesa Mikołaja Bogorię Skotnickiego, przy współudziale księcia Kazimierza Sprawiedliwego. Pierwsi mnisi wraz z opatem Teodorykiem przybyli dwa lata później z opactwa Morimond we Francji. Dzięki staraniom komesa książę zwolnił zakonników z podatków oraz nadał im pierwsze uposażenie. Budowę kościoła klasztornego rozpoczęto na początku XIII wieku. W 1241 klasztor był celem najazdu mongolskiego w wyniku którego został zdewastowany i ograbiony. Podobne zniszczenia miały miejsce również podczas drugiego najazdu w 1259. Odbudowę klasztoru po tych zniszczeniach wspierał książę Bolesław Wstydliwy nadając zakonnikom liczne przywileje. Na początku XIV wieku staraniem arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii Skotnickiego przeprowadzono znaczną przebudowę klasztoru, nadającą mu cechy gotyckie. W 1461 opat Mikołaj z Trzebnicy zapoczątkował gruntowny remont, kontynuowany jeszcze przez jego następcę Mikołaja z Przeworska, w czasie którego wzniesiono między innymi murowane krużganki.
    W 1508 kościół i klasztor uległy zniszczeniom na skutek pożaru. Odbudowy zniszczeń dokonał opat Mikołaj z Robczyc. W 1620 roku za rządów Hieronima Ossolińskiego wzniesiony został pałac opacki zwany “Opatówką”, a trzydzieści lat później opat Zbigniew Ossoliński odnowił kościół oraz wybudował na skrzyżowaniu naw potężną sygnaturkę. W drugiej połowie XVII wieku przeprowadzone zostały pod nadzorem opata Krzysztofa Skotnickiego ostatnie przed kasatą, gruntowne prace modernizacyjne nadające klasztorowi elementy barokowe. W 1819 władze carskie wydały dekret kasacyjny klasztoru, wprowadzony w życie przez władze Królestwa Polskiego. Niezamieszkane zabudowania klasztorne ulegały szybkiej dewastacji i w konsekwencji doprowadzono do rozebrania większości klasztornych budynków.

Architektura

   Kościół klasztorny jest budowlą bazylikową, trójnawową z transeptem i z prostokątnym prezbiterium, pierwotnie flankowanym przez dwie kaplice na rzucie kwadratu. Został wzniesiony z dużych ciosów dokładnie obrobionego piaskowca. Zawiera elementy architektury romańskiej, w tym wykonane z ciosów kamiennych sklepienia ostrołukowe, fryz ząbkowy oraz zamurowaną rozetę. Filary i półkolumny są zdobione płaskorzeźbionymi ornamentami geometrycznymi i roślinnymi, natomiast zworniki zdobione są tak zwaną dekoracją plecionkową. Z pozostałości gotyckich zachowały się polichromie z początku XV wieku, ślady ostrych łuków po krużgankach oraz podniesione szczyty uzupełnione cegłą.
    Zabudowania klasztorne zostały w znacznej mierze rozebrane, pozostało jedynie wschodnie skrzydło klasztoru. Stanowi cenny zabytek architektury romańskiej z elementami gotyku. Zauważalne są ślady gotyckich sklepień oraz bogato dekorowane wsporniki w postaci maszkaronów. Do czasów współczesnych zachował się romański kapitularz, wsparty na dwóch kolumnach ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.

Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Opactwo Cystersów w Koprzywnicy.