Kazimierz Dolny – zamek i wieża

Historia

   Zespół średniowiecznych fortyfikacji w Kazimierzu Dolnym składa się z zamku królewskiego oraz usytuowanej wyżej i oddalonej o 180 metrów, cylindrycznej wieży. Ich powstanie wiązać można z istnieniem w osadzie już od XIII wieku komory celnej. Wieża, nazywana potocznie Wieżą Łokietka powstała na przełomie XIII i XIV wieku, możliwe iż właśnie z fundacji tego władcy. Zamek wzniesiony został nieco później, bo w czasach panowania króla Kazimierza Wielkiego. Pełniły przede wszystkim funkcję administracyjną jako starostwo niegrodowe i w późniejszym okresie pozostawał w rękach tenutariuszy. Najdłużej bo od 1509 do 1644 roku starostwo kazimierskie dzierżyli Firlejowie. Wtedy też za sprawą Mikołaja Firleja miała miejsce renesansowa przebudowa zamku. Jego powolny upadek rozpoczął się po zniszczeniach dokonanych przez Szwedów w latach 1655-1657 i 1707-1714. Od 1774 roku warownia była już opuszczona.

Architektura

   Pierwotne założenie zamkowe składało się z murów obwodowych o kształcie wydłużonego wieloboku o wymiarach 30×65 metrów. Wjazd do zamku znajdował się w północno – wschodnim odcinku murów. Następnie wzniesiono cztero lub pięciokondygnacyjną wieżę, otwartą do wnętrza dziedzińca i wysuniętą nieco przed lico północno – zachodniego muru. Zbudowano ją na rzucie kwadratu o boku 10 metrów, a jej naroża wzmocniono skarpami. Kolejna rozbudowa w XV wieku polegała na wzniesieniu w południowo – zachodniej części dziedzińca, trójkondygnacyjnego skrzydła mieszkalnego. Jego podział wewnętrzny jest obecnie nieczytelny. Nieco później, lecz jeszcze w XV stuleciu dostawiono drugie skrzydło mieszkalne, parterowe i zakończone małą wieżą. Z tego okresu pochodzi także sucha fosa, odcinająca od południa dostęp do zamku.
   Wieża Łokietka zbudowana jest z łamanego kamienia na planie koła o średnicy 10 metrów. Jej wysokość sięga 20 metrów, a grubość dochodzi do 4 metrów. Wejście znajduje się na wysokości sześciu metrów nad poziomem gruntu. Najstarsze przekazy źródłowe wskazują, że mogła być przykryta stożkowatym dachem wspartym na drewnianych słupach. W jej wnętrzu zachowały się ślady trzech kondygnacji użytkowych: wejściowej, wyżej obronnej i najobszerniejszej mieszkalno-gospodarczej z zachowanymi śladami kominka. W najniższej kondygnacji mieści się loch. Wyższe piętra wyposażone były w pojedyncze szczelinowe otwory okienne z kamiennymi ławami.

Stan obecny

   Zamek obecnie zabezpieczony jest jako trwała ruina o czytelnym układzie. W pełni natomiast zachowała się XIII/XIV wieczna wieża, będąca jednym z najcenniejszych tego rodzaju zabytków na terenie Polski. Obie budowle niedawno restaurowane, przystosowane są do zwiedzania. Terminy i godziny otwarcia sprawdzić można na oficjalnej stronie zamku tutaj.

pokaż zamek na mapie

pokaż wieżę na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.