Jawor – miejskie mury obronne

Historia

   Miejskie mury obronne Jawora zaczęto wznosić w trzeciej ćwierci XIII wieku, zapewne z inicjatywy księcia Bolka I. Budowano je i modernizowano przez kilka kolejnych stuleci. Już w 1292 roku Bolko nakazał naprawę istniejących odcinków murów i wybrukowanie jaworskiego rynku. W 1427 i 1429 roku okolice Jawora zniszczyli husyci, ale miasta i zamku nie próbowali zdobywać. W latach 1510-1536 ze względu na rozwój broni palnej, dokonano modernizacji fortyfikacji, dobudowując drugi, zewnętrzny pierścień murów. Miejsca najbardziej zagrożone wzmocniono bastejami, z których można było prowadzić ostrzał z broni palnej. W czasie wojny trzydziestoletniej zamek i miasto zajęli Szwedzi, a w 1648 roku obydwa zostały spalone podczas odbijania przez Austriaków. Od tamtego momentu obwarowania popadły w ruinę z której nigdy już w pełni nie zostały podźwignięte. W XIX wieku zostały w większości rozebrane.

Architektura

   W XIV i XV wieku Jawor otoczony był pojedynczą linią muru obronnego o kształcie zbliżonym w planie do owalu. Strona zachodnia była dodatkowo chroniona przez rzekę Nysę Szaloną i obwarowania zamku, połączone z fortyfikacjami miejskimi. Do miasta prowadziły cztery bramy: Bolkowska, Legnicka, Złotoryjska i Strzegomska, wychodzące na cztery strony świata.
   Obok Bramy Strzegomskiej usytuowano w ciągu muru obronnego Wieżę Strzegomską. Zbudowano ją na planie kwadratu, górą przechodzącego w część ośmioboczną. Wyżej znajdował się taras pełniący funkcję głównego stanowiska obronnego oraz murowany hełm. Wieża ma około 25 metrów wysokości, a grubość jej kamiennych murów wynosi prawie 2 metry. Jej najniższa część dostępna była jedynie przez otwór w sklepieniu. Między lochem więziennym w części zbudowanej na planie kwadratu, a tarasem na szczycie, znajdowały się jeszcze dwie kondygnacje. Niższa to pomieszczenie gospodarcze i magazynowe, wyższa mieściła część mieszkalną, zwaną strażnicą. Wieża dostępna była z zewnątrz jedynie na poziomie drugiej kondygnacji poprzez drabiny bądź drewniany pomost.
   W latach 1510-1538 w ramach modernizacji systemu obronnego Jawora wzniesiono drugi pierścień niższego zewnętrznego muru, wzmocniony nierównomiernie rozstawionymi półokrągłymi bastejami. Przed zewnętrznym murem wykopano rów i usypano ziemny wał. W przestrzeni między obiema liniami murów, czyli na tzw. międzymurzu, znajdowała się wciąż XIIl-wieczna fosa i ziemny nasyp. Na początku XVI wieku częściowo zamurowano także przestrzenie między blankami, pozostawiając wąskie strzelnice dla hakownic. Bramy miejskie poprzedzone zostały wówczas długimi szyjami, połączonymi z zewnętrznym obwodem murów.

Stan obecny

   Ze średniowiecznych obwarowań do dziś zachowały się nieliczne fragmenty, w tym baszta Strzegomska z XIII/XIV wieku, będąca pierwotnie elementem Bramy Strzegomskiej oraz XVI-wieczna basteja zwana Basteją Anioła.

pokaż Wieżę Strzegomską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Przyłęcki M., Mury obronne miast Dolnego Śląska, Wrocław 1970.

Rybotycki J., Jawor, pradzieje i średniowiecze, Wrocław 2015.