Janowice Wielkie – zamek Bolczów

Historia

   Przyjmuje się, iż zamek Bolczów wzniósł około 1375 roku ochmistrz książąt świdnickich Clericus Bolcze, który parę lat wcześniej kupił rozległe ziemie pomiędzy pasmem Gór Ołowianych a Karpnikami. Na początku XV wieku właściciele Bolczowa sprzyjali napływającemu z Czech ruchowi husyckiemu, zapoczątkowanemu przez spalenie na stosie w 1415 roku Jana Husa – filozofa, kościelnego reformatora i rektora Uniwersytetu Praskiego. Dodatkowo prowadzili na szlakach handlowych działalność rozbójniczą, co w 1433 roku sprowokowało odwetową zbrojną wyprawę mieszczan świdnickich. Zamek Bolczów został wówczas zdobyty i zniszczony, podobnie jak zamek Sokolec, o którym wiadomo, iż jego burgrabią był jeszcze w XIV wieku Clericus Bolcze.
   Bolczów został odbudowany po zakończeniu wojen husyckich w połowie XV wieku i jednocześnie powiększony o zabudowania podzamcza. Jego losy w kolejnym pięćdziesięcioleciu nie są bliżej znane, lecz prawdopodobnie unikał większych zniszczeń. Dopiero w latach 1517-1518 został odrestaurowany przez Hansa Dippolda von Burghausa, a następnie w latach 1537-1543 Just Dietz, dworzanin Zygmunta Starego zmodernizował system obronny budując barbakan i wieżę przybramną. Prace te przeprowadzono na fali strachu i zagrożenia Śląska przed postępami Turków. Prawdopodobnie na początku XVII wieku Daniel Schaffgotsch, ówczesny właściciel Janowic, zlecił dalsze prace na zamku. Upadek zamku nastąpił w 1645 roku za sprawą Szwedów, którzy zdobyli go w czasie wojny trzydziestoletniej, a następnie spalili. Odtąd budowla nie była zamieszkana.

Architektura

   Najstarszą częścią warowni był zamek górny, zajmujący teren między dwiema formacjami skalnymi po stronie północno – zachodniej. Na skalnym bloku zwanym Kapelanią stanął kamienny dom mieszkalny o kształcie zbliżonym w planie do trapezu. Kolejny dom umieszczony od północy był prostokątny w planie, o wymiarach 7,8 x 20 metrów i podpiwniczony sklepioną komorą z przedsionkiem. W przyziemiu posiadał dwie izby.  Po przeciwnej stronie, od południowego zachodu wybudowano narożną, czworoboczną wieżę obronną. Bramę zlokalizowano w kurtynie południowej.
   Po stronie południowej i wschodniej zamku górnego znajdowało się nieregularne przedzamcze (zamek dolny), utworzone zapewne po 1433 roku (rozbudowa zamku dolnego mogła mieć także miejsce dopiero na początku XVI wieku). Tworzyły go dwa, rozdzielone grupą skał dziedzińce, które wówczas zostały ograniczone murem obronnym wstawionym pomiędzy przerwy w skalnych blokach na północnym – wschodzie i dłuższą, załamaną kurtynę na południowym – zachodzie. W jej długości rozmieszczono dziewięć otworów strzelczych. W południowym narożniku wjazdu na zamek bronił czworoboczny budynek bramny, wykorzystujący skałę jako wschodni bok. W południowo – wschodnim odcinku muru, otaczającym wyżej położony dziedziniec, prawdopodobnie znajdowało się dodatkowe przejście, ukryte pomiędzy spiętrzonymi skałami.
   W pierwszej połowie XVI wieku rozbudowano system bramny po stronie południowo – wschodniej. Późnośredniowieczny budynek z przejazdem uzupełniono wówczas od północnego – wschodu półokrągłą wieżą, a wjazd poprzedzono półkolistym przedbramiem o formie barbakanu. W jego murach umieszczono pięć otworów strzelczych. Prowadził do niego drewniany most przerzucony ponad przekopem.

Stan obecny

   Z trzech głównych części budowli najlepiej zachowała się do dzisiaj część XVI-wieczna, z murem barbakanu, półokrągłą wieżą oraz budynkiem bramnym. Zobaczyć także można ciąg murów obwodowych z otworami strzelczymi, cysterną na wodę oraz ruiny narożnej wieży i fragmenty domu mieszkalnego na zamku górnym. Prostokątne, duże otwory okienne w półokrągłej wieży przybramnej i budynku bramnym najpewniej pochodzą z czasów XX-wiecznej adaptacji zabytku. Ruina jest bezpłatnie udostępniona do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Przyłęcki M., Zamek Bolczów, Wrocław 1965.