Inowrocław – kościół Najświętszej Maryi Panny

Historia

   Romański kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu jest jedną z najstarszych świątyń na Kujawach gdyż jej początki sięgają końca XII wieku. Z racji dużej szerokości korpusu prawdopodobnie planowany był jako trzynawowy, zamierzenia tego jednak nie zrealizowano. W XV wieku prezbiterium zostało przedłużone w kierunku wschodnim, a półkolista apsyda zastąpiona zamknięciem wielobocznym, opiętym przyporami.
   W końcu XVIII wieku odbudowano częściowo zawaloną wieżę południową i ponownie przebudowano prezbiterium, zamykając je ścianą prostą. Zniszczony w pożarze 1834 roku, znajdował się w stanie ruiny do początku XX wieku, kiedy to poddany został rekonstrukcji według projektu Juliusza Kothego. Oprócz usunięcia skutków pożaru i naleciałości barokowych, odtworzono wtedy m.in. romańską półkolistą apsydę i zrekonstruowano wieżę północną. Starano się dostosować sposób spajania i nowe kamienne ciosy do starych. Zrobiono to tak perfekcyjnie, że trudno nawet dziś odróżnić partie stare i nowe.

Architektura

   Kościół usytuowano go na niewielkim wzniesieniu, poza obrębem miasta lokacyjnego, zapewne na terenie osady targowej. Jest on budowlą jednonawową, orientowaną, wzniesioną z granitowej kostki układanej w regularnych warstwach. W wyższych partiach masywu zachodniego, który przechodzi w dwie prostokątne wieże, zastosowano cegłę. Od strony wschodniej bryłę kościoła zamyka krótkie prostokątne prezbiterium zakończone półkolistą apsydą. Znaczna szerokość nawy wynosząca ponad 12 metrów pozwala na przypuszczenie, iż pierwotnie planowano wznieść budowlę trójnawową
   Nawa przekryta jest płaskim drewnianym stropem. W kruchcie południowej, w przyziemiu wieży, zachowało się oryginalne sklepienie krzyżowe zbudowane z kamienia. W części górnej masywu zachodniego  znajduje się otwarta do wnętrza empora, nakryta sklepieniem na krzyżujących się gurtach, archaiczną formą sklepienia krzyżowo – żebrowego. Na ścianach kościoła zachowały się zagadkowe przedstawienia masek i zwierzą oraz krzyży. Jest to wyjątkowy w Polsce przykład rzeźby w bardzo twardym materiale. Ich treść, przynajmniej w części wiąże się z zabezpieczeniem świątyni przed złem.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.

Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu.