Iłża – zamek biskupi

Historia

   Murowany zamek powstał w Iłży na początku XIV wieku z inicjatywy biskupa Jana Grota. Pełnił on funkcję ufortyfikowanej siedziby biskupów i ośrodka administracyjnego, skąd zarządzano rozległym kluczem majątków ziemskich. Kolejni biskupi krakowscy prowadzili liczne rozbudowy i modernizacje. Pierwsza z nich została przeprowadzona przez biskupa Florian z Mokrska, przy okazji otaczania miasta murami miejskimi między 1367 a 1380 rokiem. W XVI wieku kolejni biskupi, między innymi Jan Konarski i Marcin Szyszkowski, przeobrazili zamek w renesansową rezydencję z fortyfikacjami bastejowymi. Została ona poważnie zniszczona przez Szwedów i wojska Rakoczego w 1655 roku. Odbudowę i remonty prowadzono w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku. Wtedy to powstał nowożytny beluard po wschodniej stronie założenia, powiększono także i zmodernizowano zabudowę mieszkalną. Niestety po pożarze na początku XIX wieku zamek popadł w całkowitą ruinę.

Architektura

   Zamek zbudowano na wysokim wzgórzu, wznoszącym się nad rzeką Iłżanką na wysokość 42 metrów. Do pierwszego etapu rozwoju zamku zaliczyć należy mury obwodowe z bramą od zachodniej strony i kamienną, cylindryczną wieżę. Prawdopodobnie pełniła ona funkcję bergfriedu, czyli miejsca ostatecznej obrony, nie zamieszkiwanego w trakcie pokoju, a jedynie wykorzystywanego jako więzienie lub magazyn. Dom mieszkalny wzniesiony został po stronie północno – zachodniej. Ta część powstała albo w końcu XIII wieku, albo na początku XIV stulecia. Kolejne rozbudowy doprowadziły do powstania dwuczłonowego założenia, składającego się z zamku górnego na planie zbliżonym do trójkąta, oraz przylegającego do niego od północy przedzamcza.
   W XV wieku (przed 1442 rokiem) przebudowano wjazd do zamku, wzmacniając go oskarpowaną wieżą i mostem na kamiennych filarach, zagiętym tuż przed bramą pod kątem prostym. W XVI wieku wzniesiono większość budowli przylegających do muru obwodowego i otaczających wewnętrzny dziedziniec, a podzamcze opasano fortyfikacjami bastejowymi.

Stan obecny

   Zamek jest obecnie w stanie zabezpieczonej, udostępnionej do zwiedzania ruiny. Na jego terenie regularnie odbywają się imprezy historyczne np. turnieje rycerskie. W ostatnich latach prowadzono prace restauracyjne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.

Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Wróblewski S., Zamki i dwory obronne województwa sandomierskiego w średniowieczu, Nowy Sącz 2006.