Gryfice – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

   Początki kościoła Wniebowzięcia NMP przypadają na przełom XIII/XIV wieku. Pierwsza wzmianka źródłowa z 1297 roku wspomina o proboszczu Ludevinusie. Budowę rozpoczęto prawdopodobnie kilkanaście lat później. Na początku zbudowano wschodnią część kościoła, czyli dzisiejsze prezbiterium. Równolegle powstała kaplica Panny Marii, która do 1534 roku odgrywała rolę kościelnego skarbca. Korpus nawowy, czyli środkową część obecnego kościoła zbudowano w latach 1300-1350. Przy budowie zastosowano różną rozpiętość ścian nośnych. Południowa jest szersza od północnej. Kilkadziesiąt lat później, prawdopodobnie w początkach XV wieku, powstała wieża kościelna. Pierwotnie wykonano ją na podbudowie granitowej z wyższymi partiami ceglanymi, natomiast górna część zbudowana została z drewna. Posiadała dach dwuspadowy ze smukłym spiczastym hełmem. Jej obecny wygląd jest efektem późniejszych przebudów po pożarach w 1496, 1562, 1568 i 1658 roku. Ostatnim stadium rozbudowy była kaplica Mariacka, która została usytuowana przy północnej elewacji korpusu nawowego. Jej ukończenie w roku 1498 zwieńczył proces powstawania świątyni.
  Do 13 grudnia 1534 roku świątynia podlegała Kościołowi łacińskiemu, następnie, w wyniku reformacji przejęta została przez Kościół luterański. Spowodowało to znaczne zaniedbanie obiektu, zarządzanego przez ówczesnych diakonów. Prace restauracyjne podjęto z początkiem XVII wieku oraz po wielkim pożarze w  1658 roku. Dalsze renowacje przeprowadzano w XIX i na początku XX wieku, kiedy to zrekonstruowano sklepienia krzyżowo-żebrowe, sterczyny szczytu wschodniego oraz maswerki okienne.

Architektura

   Kościół złożony jest z trójprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą oraz czteroprzęsłowego, trójnawowego, halowego korpusu. Przy prezbiterium od południa znajduje się piętrowa zakrystia. Do korpusu od północy przylega kaplica Mariacka, zaś od zachodu masywna wieża. Przy zachodnich narożach korpusu znajdują się smukłe ośmioboczne wieżyczki schodowe. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi mieszczą się ostrołukowe okna trójdzielne. Wschodnia ściana prezbiterium zwieńczona jest trójkątnym szczytem o dwóch strefach dwudzielnych blend. Poniżej znajduje się duże okno ostrołukowe z maswerkiem. Pod okapem kościół obiegają ceramiczne fryzy o motywach wici z rozetkami i winorośli. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe. Masywna wieża jest czterokondygnacyjna, w górnych partiach dekorowana rzędami wnęk wypełnionych bliźnimi i kolistymi blendami.
   Prezbiterium i korpus nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe. W korpusie wsparte są na ośmiobocznych filarach i ostrołukowych arkadach międzynawowych. Przyziemie wieży i zakrystię nakrywają sklepienia gwiaździste. Kaplica Mariacka nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym pierwotnie wspartym na środkowym filarze. Wewnątrz kościoła znajduje się kilka cennych elementów wyposażenia. Najstarszy jest późnogotycki tryptyk z początku XVI wieku oraz romańska chrzcielnica.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gryficach.
Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Gryfice, kościół Wniebowzięcia NMP.