Grodziec – zamek

Historia

   Zamek Grodziec założony został na wyniosłej bazaltowej górze, na miejscu wcześniejszego grodu plemienia Bobrzan. Pierwsza wzmianka o drewnianej jeszcze wówczas warowni pochodzi z 1155 roku, kiedy to jej właścicielem był książę Bolesław I Wysoki. Kolejnym właścicielem zamku był książę świdnicko-jaworski Bolko I, który rozbudował swoją siedzibę w latach 1296-1301. W 1320 roku książę Bolesław III Legnicki przekazał zamek rycerzowi Swolowi z rodu Bożywojów. Prawdopodobnie od tego momentu możemy mówić o murowanym obiekcie.
   W latach 1470-1472 przeszedł on w ręce Fryderyka I legnickiego, z którego inicjatywy znacznie rozbudowano zamek, stawiając m.in. wieżę wzorowaną do wieży św. Jadwigi na zamku legnickim. Około 1522 roku rozpoczęto przez księcia Fryderyka II kolejną przebudowę, dostosowując zamek do obrony ogniowej. Powstały wtedy na południu trzy kaponiery. Budowla będąca ulubioną siedzibą księcia i miejscem licznych turniejów, po wygaśnięciu linii Piastów legnickich zaczęła tracić na znaczeniu. W XVIII wieku była już zrujnowana.
   Na początku XIX wieku kompleks należał do Jana VI Hochberga, który przeprowadził romantyczną konserwację i zabezpieczył ruiny. W latach 1906-1908 przeprowadzono kolejną dość swobodną restaurację według projektu Bodo Ebhardta, zacierając obraz późnośredniowiecznego założenia.

Architektura

   Założenie składa się z nieregularnego, sześciobocznego zamku górnego i obszernego przedzamcza. W kurtynie zachodniej zamku górnego wzniesiono na początku XVI wieku, lekko załamany pałac główny o wymiarach 15 x 47,5 metra. Składał się on z sieni z klatką schodową, wielkiej sali o wymiarach 19 na 10 metrów, komnaty z kominkiem i dwóch pomieszczeń poprzecznych względem sieni. Wielką salę nakryto sklepieniem sieciowym, a jej wnętrze poszerzały wielkie nisze okienne ze sklepieniami kryształowymi. Nad nimi znajdował się ganek pierwszego piętra, pierwotnie kryty daszkiem, oraz obok kolejna wielka sala, której sklepienie lub strop nie zachował się. Komunikację pomiędzy piętrami zapewniała kręcona klatka schodowa umieszczona w sieni.
    W położonej na północ od pałacu czworobocznej wieży znajdowała się piwnica winna, kuchnia i łaźnia na parterze oraz pomieszczenia kasztelana na piętrach. Druga, dużo potężniejsza, czworoboczna wieża znajdowała się po stronie południowej i górowała nad wjazdem do zamku. Posiadała wymiary 16,2 na 16,9 metra, siedem kondygnacji z czego pięć do wysokości ganku przy machikułach. Całość wieży wieńczyły blanki i dach namiotowy. Jedna cylindryczna klatka schodowa obsługiwała piętra 2 do 4, a druga 4 do 7. Dwie dolne kondygnacje wieży przykryto sklepieniami kolebkowymi, wyższe natomiast drewnianymi stropami. Prawdopodobnie trzecia kondygnacja posiadała dwie izby z których ta dostępna z ganku, miała podwójne okno z niszą wychodzące na dziedziniec. Widoczne są tam również ślady wykusza latrynowego i szafki ściennej. Kolejny wykusz umieszczony był piętro wyżej.
   Przedzamcze flankowane było dodatkowymi basztami, tam też zlokalizowano liczne budynki pomocnicze i gospodarcze.

Stan obecny

   Dzisiejszy wygląd zamku Grodziec to w znacznej części efekt odbudowy z początku XX wieku. Mimo, iż prowadził ją jeden z największych ówczesnych znawców średniowiecznych budowli, to jednak pozwolono sobie na zbyt dużą dowolność.  Odnosi się to głównie do lokalizacji kaplicy zamkowej i formy bramy wjazdowej z przedbramiem. Pomimo tego zamek wart jest z pewnością odwiedzenia, choćby z powodu jednego z nielicznych zachowanych na Śląsku książęcych palatiów.
    Zabytek udostępniony jest do zwiedzania w formie z wolna restaurowanej przez prywatnego właściciela ruiny. Odbywają się tu imprezy o zasięgu regionalnym i międzynarodowym np. Legnicko-Brzeski Turniej Rycerski o Srebrny Pierścień Kasztelana, czy Międzynarodowe Biesiady Zespołów Kresowych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku, Wrocław 2003.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.