Gościeszowice – kościół św Katarzyny

Historia

   Kościół św. Katarzyny został wzniesiony w drugiej połowie XIII wieku, bliżej schyłku tamtego stulecia. Pierwotnie tworzyły go nawa i prezbiterium, w późnym średniowieczu dobudowano jeszcze wieżę. W XVI wieku wzbogacano wystrój i wyposażenie świątyni. W 1505 roku wstawiono ołtarz nieznanego artysty, od tego dzieła nazywanego Mistrzem Ołtarza z Gościszowic, a w 1592 z fundacji rodziny von Kittlitz wykonano chór muzyczny. Podczas rozbudowy przeprowadzonej w XVII wieku dostawiono zakrystię, sklepienie w prezbiterium zamieniono na polichromowany strop, oraz przekształcono okna i zamurowano pierwotne wejście w południowej ścianie prezbiterium. Prawdopodobnie wówczas otynkowano również elewacje. W drugiej połowie XVII wieku dostawiono kaplicę grobową rodu von Kittlitz. Po II wojnie światowej kościół był parokrotnie remontowany, między innymi zastąpiono gontowy dach blachą a później dachówką, oczyszczono z tynków elewacje i odnowiono wnętrza.

Architektura

   Kościół został zbudowany z kamienia polnego, cegły i rudy darniowej jako orientowana względem stron świata świątynia jednonawowa. Pierwotnie składał się z prostokątnego w planie korpusu nawowego o wymiarach 17,1 x 10,5 metra oraz z węższego prezbiterium, także na planie prostokąta, o wymiarach 10 x 7,1 metra, co było typowym układem dla niewielkich kościołów parafialnych XIII-wiecznego Śląska. Nawa oraz niższe od niej prezbiterium nakrywały dachy dwuspadowe. W okresie późnego średniowiecza od strony południowej do nawy dostawiona została masywna czworoboczna wieża.
   Wewnatrz nawę początkowo nakrywał strop, a prezbiterium prawdopodobnie drewniana kolebka. Oświetlenie środka budowli zapewniały wąskie i wysokie okna ostrołukowe, spośród których wschodnie w prezbiterium sięgało wysoko w szczyt. Niewielki otwór w ścianie zachodniej być może oświetlał klatkę schodową w grubości muru. Wejścia do wnętrza świątyni prowadziło przez dwa portale ostrołukowe: pierwszy w elewacji zachodniej, drugi w ścianie południowej, wpierw w nawie, później także w wieży. Dodatkowy portal prowadził wprost do prezbiterium.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego zachowany został pierwotny układ przestrzenny, ostrołukowy łęk tęczowy (nieco zniekształcony), dwa uskokowe portale w nawie (zachodni i południowy) oraz portal w południowej ścianie prezbiterium, obecnie zamurowany. Część okien zachowała wykrój pierwotnego łuku ostrego, natomiast w ścianach wieży oraz w zachodniej ścianie korpusu zachowały się okna szczelinowe. We wnętrzu kościoła znajduje się późnogotycki ołtarz z 1505 roku, zbudowany w warsztacie Mistrza z Gościeszowic.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku (miejscowości B-G), Wrocław 1990.

Strona interenetowa zabytek.pl, Kościół fil. pw. św. Katarzyny Gościeszowice.