Gorzów Wielkopolski – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

   Kościół Mariacki w Gorzowie zbudowany został w drugiej połowie XIII wieku jako miejski kościół parafialny. Pierwotnie zaplanowany został jako romańska bazylika, ostatecznie otrzymał formę gotyckiej pseudobazyliki. Patronat nad nim sprawowało początkowo miasto, od 1299 kapituła kolegiaty w Myśliborzu, a następnie zakon krzyżacki oraz brandenburscy elektorzy. Od końca XVI wieku był świątynią luterańską, w związku z czym jego wnętrze uległo znacznej transformacji. Zewnętrzny kształt kościoła nie zmienił się w znaczący sposób. Jedynie w XV wieku dobudowano prezbiterium, a w XVII hełm na wieży południowej w barokowym stylu.

Architektura

   Gorzowska katedra jest budowlą gotycką zbudowaną z cegły, halową, posiadająca trzy nawy, krótkie i wąskie prezbiterium, masywną wieżę przy elewacji zachodniej, oraz zakrystię w kształcie prostokąta przy elewacji północnej. Od strony południowej do korpusu kościoła dobudowano w średniowieczu kaplicę Mariacką i kaplicę św. Urbana. Prezbiterium na zewnątrz opięte jest przyporami, zaś elewacje korpusu ujęte są lizenami. Do kościoła prowadzą trzy ostrołukowe, uskokowe portale, główny od zachodu oraz boczne od północy i południa. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, natomiast korpus nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe wsparte na ośmiobocznych filarach międzynawowych i filarach przyściennych. Nawy boczne otwarte są do nawy głównej ostrołukowymi arkadami, a wnętrze budowli oświetlają dwudzielne, ostrołukowe okna.
   Wieża kościelna pierwotnie posiadająca pięć kondygnacji, obecnie posiada ich siedem. Wzniesiono ją na planie prostokąta o wymiarach 10 x 19 metrów. Ma charakter obronny, mogła służyć jako miejsce schronienia i obrony w razie pokonania przez wroga obwarowań zewnętrznych miasta. Mogła też służyć jako miejsce sprawowania władzy przez margrabiów, podczas ich licznych wizyt w mieście. Świadczy o tym jej wystrój architektoniczny wnętrza, zachowywany szczególnie wyraźnie na I piętrze, gdzie znajdowała się kiża na której margrabia wraz z dworem obecny był podczas sprawowania mszy. Wieża kościoła gorzowskiego była typem rozpowszechnionym na trenie Brandenburgii i ma swoje korzenie w karolińskim westwerku.
   Na południowej stronie zewnętrznej ściany katedry widać setki otworków wywierconych w murze. Zdaniem archeologów, podczas świąt katolickich od tej strony odpalano specjalnymi świdrami ogień potrzebny do liturgii. Z średniowiecza wyposażenia zachowały się jedynie figury ze sceną pasyjną umieszczone na belce w łuku tęczowym, między nawą główna a prezbiterium, oraz głowa św. Jana Chrzciciela na misie.

Stan obecny

   Obecnie kościół oprócz funkcji liturgicznych udostępniony jest także do zwiedzania. Możliwe jest od kwietnia do września, codziennie o godz. 12.00, obejrzenie z przewodnikiem wieży kościelnej. W pozostałych godzinach i terminach tylko po zgłoszeniu telefonicznym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.
Strona internetowa katedragorzowska.pl, Historia wieży.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Gorzów Wielkopolski, katedra Wniebowzięcia NMP.