Goleniów – miejskie mury obronne

Historia

   Budowę kamienno-ceglanych murów obronnych w Goleniowie rozpoczęto po nadaniu miastu praw miejskich przez księcia pomorskiego Barnima I w 1268 roku. Prawdopodobnie realizacja całego zespołu murów miejskich trwała od początku XIV wieku, aż do XV stulecia. W systemie obwarowań wykorzystano dogodne położenie miasta nad rzeka Iną, która od strony południowej stanowiła naturalną fosę, natomiast od wschodu i północnego-wschodu jej odgałęzienie, Goleniowską Strugę. Jeszcze w XVIII wieku obwarowania istniały na całym obwodzie miejskim. Rozebraniu uległy dopiero w XIX wieku.

Architektura

   Mury obronne wybudowane były w większości z głazów granitu, układanych warstwami z rzędami wyrównującymi z mniejszych kamieni. Podczas XV-wiecznej przebudowy zostały w części rozebrane i nadbudowane partiami ceglanymi. Pierwotnie grubość muru wynosiła od 1 do 2 metrów a wysokość od 7 do 9 metrów. Wzmocniony był basztami wykuszowymi otwartymi od strony miasta, a od XV wieku także basztami zamkniętymi. Długość obwarowań wynosiła około 1140 metrów.
 Baszta Więzienna, zwana również Prochową została wybudowana najprawdopodobniej w XV wieku. Jest to cylindryczna, trójkondygnacyjna budowla, wymurowana z cegły ceramicznej w wiązaniu gotyckim, z pokładem widokowym zamkniętym ceglanym stożkiem. Wejście do wnętrza znajduje się na poziomie korony murów. Powyżej niego w murach przeprute są wąskie, prostokątne otwory okienne.
    Baszta Mennicza także powstała w XV wieku. W średniowieczu mieściła się tutaj mennica miejska, w której bito goleniowskie denary. Jej ceglana bryła złożona jest z 2 członów: czworoboczny korpus przyziemia przechodzi w drugiej kondygnacji w bryłę ośmioboczną, z rozmieszczonymi w niej ostrołucznymi otworami. Połączenie obu części zapewniają trompy – półokrągłe elementy architektoniczne umieszczone w 4 narożnikach. W przylegającym do baszty murze miejskim znajduje się ostrołukowy otwór dawnej furty wodnej, czyli przejścia do miasta od strony portu rzecznego.
    Do miasta prowadziły cztery bramy: Szczecińska, Stargardzka, Wolińska i Młyńska.  Najstarsza z nich Brama Szczecińska, wybudowana została w 1315 roku. Poprzedzał ją drewniany most na Inie, przekryta była dachem dwuspadowym i nie otrzymała dekoracyjnej formy elewacji. Brama Stargardzka tworzyła rozbudowany zespół z kamiennym mostem i poprzedzającym go przedbramiem. Jej elewacje odznaczały się dekoracyjnym opracowaniem, zwieńczone były szczytami sterczynowymi. Brama Wolińska znajduje się w północnej części obwarowań miejskich, przy trakcie prowadzącym do Wolina i Kamienia Pomorskiego. Założona jest na prostokątnym rzucie. Dolna jej część z ostrołukowym przejazdem, wzniesiona jest z głazów granitu, obrobionych starannie w regularną kostkę. Powyżej przyziemia czterokondygnacyjny korpus wymurowany jest z cegły ceramicznej i zwieńczony szczytami. Elewacja od strony zewnętrznej do wysokości 3 kondygnacji zakomponowana jest szeroką blendą o półkolistym zamknięciu, mieszczącą pierwotnie opuszczaną bronę. Natomiast elewacja wewnętrzna, od strony miasta, opracowana jest bardziej dekoracyjnie. Powyżej przejazdu posiada wysmukłe lizeny, przechodzące w sterczyny schodkowego szczytu. Pomiędzy lizenami umieszczone są wąskie otwory okienne w układzie trójosiowym.

Stan obecny

   Obecnie z pełnego obwodu murów obronnych zachowały się tylko cztery fragmenty: odcinek południowy od mostu na rzece Inie w kierunku zachodnim z Basztą Więzienną i Menniczą, w części północnej około 100 metrowy odcinek z Bramą Wolińską oraz krótki odcinek usytuowany prostopadle do ulicy Barnima. Najdłuższy odcinek murów zamyka część północno-wschodnią Starego Miasta, ograniczony od południa ulicą Konstytucji 3-go Maja i dochodzący łukiem do ul. Niemcewicza.

pokaż bramę Wolińską na mapie

pokaż basztę Menniczą na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Lukas E, Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
Strona internetowa encyklopedia.szczecin.pl, Mury miejskie (Goleniów).