Goleniów – miejskie mury obronne

Historia

   Budowę kamienno-ceglanych murów obronnych w Goleniowie rozpoczęto po nadaniu miastu praw miejskich przez księcia pomorskiego Barnima I w 1268 roku. Prawdopodobnie realizacja całego zespołu murów miejskich trwała od początku XIV wieku, aż do XV stulecia. W okresie nowożytnym, pomimo utraty znaczenia z powodu rozwoju broni palnej, jeszcze w XVIII wieku obwarowania istniały na całym obwodzie miejskim. Rozebraniu uległy dopiero w XIX wieku.

Architektura

   Obwód murów obronnych otrzymał w planie kształt owalu wydłużonego mniej więcej na linii północ – południe. Po stronie zachodniej miasto przylegało do koryta rzeki Iny, natomiast na południu ochronę zapewniał łącząca się z rzeką Struga Goleniowska. Na pozostałych kierunkach zabezpieczono się przekopując nawodnioną fosę, połączoną z Iną i Strugą.
   Mury obronne wybudowane były w większości z głazów granitu, układanych warstwami z rzędami wyrównującymi z mniejszych kamieni. Podczas XV-wiecznej przebudowy zostały w części rozebrane i nadbudowane partiami ceglanymi. Pierwotnie grubość muru wynosiła od 1 do 2 metrów a wysokość od 7 do 9 metrów. Wzmocniony był basztami wykuszowymi otwartymi od strony miasta, a od XV wieku także basztami zamkniętymi. Długość obwarowań wynosiła około 1140 metrów.
    W zachodniej, narożnej część obwodu usytuowana została baszta Więzienna, zwana również Prochową, wybudowana najprawdopodobniej w XV wieku. Otrzymała ona formę budowli cylindrycznej, trójkondygnacyjnej, wymurowanej z cegły ceramicznej w układzie gotyckim, z górną platformą zwieńczoną ceglanym stożkiem. Wejście do wnętrza usytuowano na poziomie korony murów. Powyżej niego w murach przepruto wąskie, prostokątne otwory.
    Zachodnią część obwodu ochraniała także baszta Mennicza, powstała również w XV wieku. W średniowieczu mieściła się w niej mennica miejska, w której bito goleniowskie denary. Jej ceglana bryła złożona została z dwóch członów: czworobocznego korpusu przyziemia, przechodzącego w drugiej kondygnacji w bryłę ośmioboczną, z rozmieszczonymi w niej ostrołucznymi otworami. Połączenie obu części zapewniły trompy – półokrągłe elementy architektoniczne umieszczone w czterech narożnikach. W przylegającym do baszty murze miejskim znajdował się ostrołukowy otwór dawnej furty Wodnej, czyli przejścia do miasta od strony portu rzecznego.
    Do Goleniowa prowadziły cztery bramy: Szczecińska na zachodzie, Stargardzka po stronie południowej, Wolińska od północnego – wschodu i Młyńska po stronie północnej.  Najstarsza z nich brama Szczecińska, wybudowana została w 1315 roku. Poprzedzał ją drewniany most na Inie, przekryta była dachem dwuspadowym i nie otrzymała dekoracyjnej formy elewacji. Brama Stargardzka tworzyła rozbudowany zespół z kamiennym mostem i poprzedzającym go przedbramiem. Jej elewacje odznaczały się dekoracyjnym opracowaniem, zwieńczone były szczytami sterczynowymi.
   Brama Wolińska usytuowana została przy trakcie prowadzącym do Wolina i Kamienia Pomorskiego. Założono ją na planie prostokąta. Dolna jej część z ostrołukowym przejazdem, wzniesiona została z głazów granitowych, obrobionych starannie w regularną kostkę. Powyżej przyziemia czterokondygnacyjny korpus wymurowany został z cegły ceramicznej i zwieńczony szczytami. Elewacja od strony zewnętrznej do wysokości trzeciej kondygnacji zakomponowano wielką, szeroką wnęką o półkolistym zamknięciu, mieszczącą pierwotnie opuszczaną bronę. Natomiast elewacja wewnętrzna, od strony miasta, przepruto czterema rzędami otworów okiennych. Powyżej przejazdu utworzono wysmukłe lizeny, przechodzące w sterczyny schodkowego szczytu.

Stan obecny

   Obecnie z pełnego obwodu murów obronnych zachowały się tylko cztery fragmenty: odcinek południowy od mostu na rzece Inie w kierunku zachodnim z basztą Więzienną i Menniczą, w części północnej około 100 metrowy odcinek z bramą Wolińską oraz krótki odcinek usytuowany prostopadle do ulicy Barnima. Najdłuższy odcinek murów zamyka część północno-wschodnią Starego Miasta, ograniczony od południa ulicą Konstytucji 3-go Maja i dochodzący łukiem do ul. Niemcewicza.

pokaż bramę Wolińską na mapie

pokaż basztę Menniczą na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim, Poznań 1975.
Strona internetowa encyklopedia.szczecin.pl, Mury miejskie (Goleniów).