Gdańsk – średniowieczne młyny miejskie

Historia

   Wielki Młyn wybudowany został przez krzyżaków w 1350 roku na sztucznej wyspie kanału Raduni, w pobliżu garbarni, folusza, kuźni miedzi, tartaku, olejarni, szlifierni i kilka innych młynów zbożowych. Pierwsza dotycząca go wzmianka pojawiła się w 1365 roku. W 1391 budynek spłonął, lecz wkrótce został odbudowany. Drugi młyn wodny zwany Małym, znajdujący się także na kanale Raduni na Starym Mieście, postał około 1400 roku i pełnił głównie funkcje spichrza dla produktów pochodzących z położonego po przeciwległej strony ulicy Wielkiego Młyna. 
   W 1454 roku Wielki Młyn opanowali gdańszczanie należący do antykrzyżackiego sprzysiężenia, co zapoczątkowało powstanie przeciwko zwierzchnictwu Zakonu Krzyżackiego. Po zwycięskiej dla Polski wojnie trzynastoletniej, król Kazimierz Jagiellończyk przekazał młyn gdańszczanom. Aż do 1939 roku pozostawał w użyciu i produkował do 200 ton mąki dziennie. W czasie II Wojny Światowej został częściowo zniszczony. W 2016 roku został przekazany na potrzeby Muzeum Bursztynu.

Architektura

   Wielki Młyn był jednym  z największych średniowiecznych młynów zbożowych w Europie. Otrzymał 26 metrów wysokości i 41 metrów długości, Usytuowany na specjalnie w tym celu utworzonej na kanale Raduni wyspie, opływany był z dwóch stron przez wodę, co pozwoliło na podwojenie liczby kół młyńskich, a tym samym zwiększenie wydajności. Młyn posiadał 18 kół czerpakowych o średnicy 5 metrów. Koła te znajdowały się na dwóch dolnych kondygnacjach, sześć wyższych pięter przeznaczonych było na magazyn. W dobudówce od wschodu można było piec chleb, następnie sprzedawany między innymi na Moście Chlebowym przy Ratuszu Starego Miasta. Jedyne elementy dekoracyjne przejawiały się w rozczłonkowaniu obu szczytów wąskimi, ostrołukowymi wnękami mieszczącymi okna oraz w zwieńczeniu szczytu zachodniego trzema ceglanymi sterczynami o bardzo prostej formie. Wokół Wielkiego Młyna powstało także wiele innych budynków, jak: stajnie, ławy chlebowe i dom kierownika młynu.
   Mały Młyn wzniesiony został ponad wodami kanału jako prosta, kalenicowa budowla o dwóch trójkątnych szczytach podtrzymujących dwuspadowy dach. Jedną ze ścian szczytowych ozdobiono wąskimi, podłużnymi ostrołukowymi wnękami mieszczącymi okna, pod którymi umieszczono półkolistą arkadę na przepływające wody kanału.

pokaż Wielki Młyn na mapie

pokaż Mały Młyn na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII wieku, Gdańsk 1997.

Strona internetowa wikipedia.org, Wielki Młyn w Gdańsku.