Gdańsk – ratusz Głównego Miasta

Historia

   Dokładna data powstania ratusza Głównego Miasta Gdańska nie jest znana. Powstanie pierwszego, murowanego i jednopiętrowego obiektu można datować na pierwszą połowę XIV wieku. Gdy w 1346 roku lokowano miasto na prawie chełmińskim, rozdzielono rolę rady miejskiej, zajmującej się ustanawianiem miejscowego prawa i ławy miejskiej, zajmującej się sądownictwem. Rozdzielenie funkcji spowodowało, że musiały istnieć dwie niezależne sale dla tych instytucji. W efekcie w latach 1379–1382 dokonano pierwszej poważnej rozbudowany przez mistrza murarskiego Heinricha Ungeradina. Wybudowano wówczas nowe pomieszczenia dla wagi miejskiej oraz salę sądową. Zlikwidowano również strop pomiędzy parterem a pierwszym piętrem oraz ściany działowe, uzyskując wielką reprezentacyjną salę rady miejskiej. Z tej przebudowy do dnia dzisiejszego zachował się obrys frontu budynku od strony ulicy Długiej. Budynek nie posiadał jeszcze wieży, do wybudowania której nie dopuścili Krzyżacy, obawiali się bowiem, że będzie ona stanowiła punkt o charakterze obronnym.
  
Kolejne prace z okresu 1454–1457 związane były z przybyciem do Gdańska króla Polski Kazimierza Jagiellończyka na początku wojny trzynastoletniej, który potwierdził dotychczasowe przywileje Gdańska. Z tej okazji nadbudowano poddasze i wymieniono elewację frontową. Pod koniec XV wieku podwyższono wieżę, zwieńczając ją spadzistym hełmem pokrytym miedzianą blachą, dobudowano trzecią kondygnację i umieszczono w jej narożach wieloboczne wieżyczki.
   W XVI wieku ratusz w dotychczasowych gabarytach nie mógł już spełniać swoich rozmaitych funkcji: urzędowali w nim burmistrzowie, obradowała Rada Miasta i Ława, wyrokował sąd nazywany Wetowym, swą siedzibę miał burgrabia, będący reprezentantem króla polskiego i zbierał się tzw. Trzeci Ordynek, czyli reprezentacja pospólstwa we władzach miejskich Gdańska. Około 1537 roku zaczęto więc wznosić wokół dziedzińca, na miejscu dawnego zajazdu, dwukondygnacyjną oficynę. W 1556 roku wybuchł w ratuszu groźny pożar. Usuwanie skutków zniszczeń trwało kilka lat i zapoczątkowało przebudowę gmachu w stylu renesansowym. Wykonano nowy hełm wieży, w którym zainstalowano zespół 14 dzwonów tzw.  carillon, a na iglicy umieszczono pozłocony posąg króla Zygmunta II Augusta. W kolejnych stuleciach wygląd zewnętrzny ratusza pozostawał bez większych zmian, upiększane były natomiast przez bogate mieszczaństwo wnętrza budowli. Katastrofa przyszła w 1945 roku: pożar strawił hełm wieży i drewniane stropy, a mury dodatkowo ucierpiały od pocisków i bomb. Podjęta w 1946 roku odbudowa zaliczana jest do wybitnych osiągnięć polskiej powojennej sztuki konserwatorskiej.

Architektura

   Pierwotny budynek ratusza był niewielki, parterowy, ze szkieletowym piętrem. Pomieszczenia dla wymiaru sprawiedliwości oraz administracji nie były w nim jeszcze wyodrębnione. Na parterze znajdowała się zapewne sala kupiecka, kasa i waga, na piętrze sala rady i ławy, archiwum, a w piwnicach więzienie oraz wyszynk. Jednym z najstarszych pomieszczeń była Komora Palowa. Pierwotnie mieściła się w niej sala kupiecka w której pobierano miejskie podatki.
    Około 1346 roku, aby uzyskać oddzielne sale rady i ławy, zburzono szkieletowe piętro, a w jego miejsce wzniesiono dwie murowane kondygnacje, z salą rady na dole, a ławy na górze. Kolejna rozbudowa nastąpiła w latach 1379 – 1382, kiedy to dobudowano nową salę sądową i zburzono strop dzielący dwie uprzednio wzniesione kondygnacje, tak że powstała wysoka sala rady. Wokół powstałego po otrzymaniu dodatkowej parceli dziedzińca usytuowano szkieletowe zabudowania tak zwanego “dworu miejskiego”.
    W drugiej połowie XV wieku podwyższono wieżę, wyrównano wysokość członów budynku, nadbudowano niskie drugie piętro oraz wykonano ozdobny, gotycki szczyt od strony wschodniej. Ostatecznie uzyskano trzykondygnacyjną bryłę, natomiast czwarta i piąta kondygnacja znalazły się w części budynku jako poddasze. W centralnej części elewacji od strony ulicy Długiej, wieża zegarowa urosła do wysokości 82 metrów łącznie z hełmem.

Stan obecny

   Obecnie odrestaurowany budynek ratusza mieści Muzeum Historyczne Miasta Gdańska. Wewnątrz podziwiać można wiele zabytkowych obrazów i mebli, które przetrwały wojnę, a w okresie letniego sezonu turystycznego można wejść na galerię widokową w wieży. Godziny i terminy otwarcia oraz ceny biletów sprawdzić można na oficjalnej stronie muzeum tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Adamczyk-Bomersbach T., Polskie ratusze średniowieczne, “Zeszyty naukowe Politechniki Śląskiej 1997, nr 36, s.77-94.
Strona internetowa muzeumgdansk.pl, Ratusz Głównego Miasta.