Dzierżoniów – kościół Niepokalanego Poczęcia NMP

Historia

   Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Dzierżoniowie (pierwotnie św. Marka Ewangelisty) zbudowany został pod koniec pierwszej połowy XIV wieku, jako świątynia przyklasztorna zakonu augustianów. Jego fundatorem był biskup wrocławski Jan, który sprowadził zakonników z Nysy. Prezbiterium wzniesiono jeszcze w pierwszej połowie XIV wieku, nawę natomiast dobudowano w drugiej połowie XIV stulecia.
   W 1525 roku Augustianie, opuszczając miasto na skutek postępującej reformacji, sprzedali kościół i klasztor. Kupcem był mieszczanin dzierżoniowski, niejaki Wolfgang, któremu bracia zastrzegli w umowie, by nabożeństwa nadal odbywały się w kościele bez przeszkód. Dwa lata później Wolfgang odsprzedał działkę radzie miejskiej, a ta rozdrobniła parcele wraz zabudowaniami i przekazała różnym nabywcom. Odtąd w zabudowaniach klasztornych mieścił się magazyn, słodownia, warsztaty rzemieślnicze, remiza i wozownia garnizonu. Kościół użytkowany był przez protestantów, lecz z czasem zaczął pustoszeć, aż przestano odprawiać w nim nabożeństwa. Wznowiono je dopiero w 1713 roku.

Architektura

   Kościół zbudowano z łamanego kamienia i cegły w stylu gotyckim. Pierwotnie składał się z orientowanej względem stron świata,  prostokątnej w planie nawy i wydłużonego prezbiterium z trójbocznym zamknięciem po stronie wschodniej. Prezbiterium  zostało wzmocnione przyporami i przykryte dachem dwuspadowym, a w elewacjach przepruto liczne ostrołukowe okna o głębokich glifach. Od strony południowej w XVI wieku dostawiono do niego dwuczęściową zakrystię.

Stan obecny

   Kościół zachował swą podstawową, gotycką formę, jednak nowożytne przebudowy pozbawiły go harmonii, między innymi poprzez zamurowanie części okien z pozostawieniem tylko połowy otworów. Uległy także zniszczeniu laskowania i maswerki, rozpoznawalne w niektórych oknach w szczątkowej formie. Pierwotne cechy stylowe utraciły niestety całkowicie zabudowania klasztoru znajdujące się po północnej stronie kościoła.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krzywańska A., Dzierżoniów, Warszawa 1984.

Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.