Dąbrówno – zamek i miejskie mury obronne

Historia

    Dąbrówno czyli dawny Gilgenburg, założone zostało przez Zakon Krzyżacki w 1326 roku na przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami: Dąbrową Małą i Wielką. Pierwotna nazwa brzmiała Ilienburg i prawdopodobnie wywodziła się od pruskiego słowa ilgis, które oznaczało “długi”. Zapewne nawiązywało to do długich jezior i wąskiego pasma ziemi pomiędzy nimi, na którym ulokowano osadę. Szybki rozwój miasta, leżącego na szlaku handlowym pomiędzy Mazowszem a Bałtykiem, zaowocował około połowy XIV wieku budową murów obronnych. Nie uchroniły one jednak mieszczan przed udanym szturmem wojsk polskich pod dowództwem Władysława Jagiełły w 1410 roku. Zdobyto także drewniany gródek będący siedzibą krzyżackiego wójta. Ku przestrodze innych miasto zostało doszczętnie ograbione i zniszczone.
   Po tych wydarzeniach Krzyżacy wznieśli nowy murowany zamek przylegający do miasta od północy. W wyniku postanowień drugiego pokoju toruńskiego z 1466 roku, Dąbrówno pozostało przy zakonie krzyżackim. Z powodu ciężkiej sytuacji finansowej i niemożności opłacenia żołdu, w 1475 roku zakon oddał zamek i miasto w zastaw rycerzowi Georgowi von Loeben, dowódcy wojsk zaciężnych. Po paru latach, w 1488 roku Georg przekazał go Polakowi Mikołajowi Wilko, a następnie miasto wróciło w ręce zakonu. Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w Dąbrównie utworzono starostwo. Od drugiej połowy XVII wieku urząd ten dzierżyli Finckensteinowie, którzy w XVII stuleciu przebudowali zamek w nowożytną, wygodną rezydencję. Na początku XX wieku budowla była już zaniedbana, a całkowitą destrukcję miastu i zamkowi przyniosła druga wojna światowa.

Architektura

    Zamek krzyżacki wzniesiono w północnym narożniku miasta, nieopodal rzeki przedzielającej przesmyk. Było to proste założenie na planie kwadratu o wymiarach 25×25 metrów. Składał się domu mieszkalnego o wymiarach 13,8×25,8 i muru obronnego tworzącego mały dziedziniec. Wjazd do zamku prowadził przez ryzalit bramny. Przynajmniej w jednym narożniku (północnym) posiadał wysuniętą, otwartą od strony wewnętrznej basztę, podobną do umieszczonej na niewielkim zamku w Bezławkach. Zamek z czasem sprzężono z obwarowaniami miejskimi, a jego wieża bramna stała się wówczas bramą miejską, zwaną Kowalską lub Niemiecką.
   Ufortyfikowane przedzamcze umieszczone było poza murami miejskimi po stronie północno – wschodniej, nad samym brzegiem jeziora. Po stronie południowej wjazd do miasta zapewniała brama Polska. Funkcje obronne spełniać mógł również kościół parafialny, usytuowany blisko obwarowań miejskich w północno – zachodniej części Dąbrówna.

Stan obecny

    Mury miejskie Dąbrówna zachowały się na dość dużej długości, lecz jedynie do wysokości fundamentów. Najlepiej zachowanym elementem jest tzw. Wieża Dzwonów. Swoją nazwę zawdzięcza przebudowaniu w XVII wieku na kościelną dzwonnicę. Z murowanego zamku wójtowskiego pozostały jedynie relikty fundamentów.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Czubiel L., Domagała T., Zabytkowe ośrodki miejskie Warmii i Mazur, Olsztyn 1969.
Garniec M., Garniec-Jackiewicz M.,  Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach, Olsztyn 2006.

Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.

Jedna odpowiedź do “Dąbrówno – zamek i miejskie mury obronne”

  1. Ww. miasteczko w wyniku działań wojennych roku 1945 zostało strasznie zniczone, gmina bardzo biedna, wszystko zatrzymało się po okresie transformacji ale i tak ma swój klimat.

Możliwość komentowania jest wyłączona.