Czorsztyn – zamek

Historia

   Zamek czorsztyński pierwotnie nosił nazwę Wronin, a jego fundatorem był konwent klarysek ze Starego Sącza, który był w końcu XIII wieku właścicielem całej ziemi sądeckiej. Od 1348 roku zamek zwano już Czorsztynem. Stanowił on wówczas własność królewską, pełniąc rolę strażnicy chroniącej granicę i komorę celną na szlaku handlowym. Był także ośrodkiem administracyjnym starostwa niegrodowego i jednym z ważniejszych założeń obronnych kraju. Od XV wieku pozostawał we władaniu starostów i tenutariuszy m.in. Pieniążków, Paniowskich, Dembińskich. Zamek był kilkakrotnie oblegany i niszczony. W 1651 roku opanował go na krótko przywódca chłopskiego buntu Aleksander Kostka Napierski. Po dwudniowym oblężeniu został odbity przez wojska biskupa krakowskiego Piotra Gembickiego, a przywódcy powstania pojmani i straceni. W ruinę warownia popadła w XVIII wieku, wpierw zdewastowana przez wojska kozackie, a następnie spalona po uderzeniu pioruna.

Architektura

   Pierwotna budowla zajmująca szczyt wzniesienia była drewniano ziemna. Prawdopodobnie w końcu XIII lub na początku XIV wieku w północnej partii zamku wzniesiono wolno stojącą, cylindryczną wieżę o średnicy 10 metrów. Do wieży dostawiono kamienny mur obwodowy o grubości 2,2 metra, biegnący po krawędziach wzgórza. Powstało w ten sposób nieregularne założenie, rozdzielające murem zamek górny od średniego. W następnej fazie wzniesiono  wzdłuż zachodniego odcinka murów zamku górnego budynek mieszkalny, podzielony na trzy pomieszczenia. Wejście do zamku zlokalizowano w pobliżu wieży.
  Kolejna rozbudowa datowana na XV wiek polegała na wzniesieniu po wschodniej stronie zamku górnego i średniego dodatkowej linii obronnej. Mur o grubości 1,1 metra zamykał od północy i wschodu pasaż wjazdowy, umocniony dodatkowo budynkiem bramnym. Wzmocniono także stary wjazd, stawiając przed nim wieżę bramną z zapadnią. Na początku XVI wieku powstał od północy zamek dolny, otoczony kamiennym murem wspartym skarpami. Zmodernizowano wówczas zamek średni. Po zburzeniu wieży cylindrycznej, wzniesiono na dziedzińcu zabudowania gospodarcze oraz dwuarkadowy, ceglany ganek. Przed bramą zamku średniego w północno – zachodnim narożniku zbudowano pięcioboczną, niewielką wieżę.
    Ostatniej znaczącej modernizacji dokonał starosta Jan Baranowski w drugiej ćwierci XVII wieku. Rozbudował on pomieszczenia mieszkalne, poszerzył zabudowę gospodarczą i wzniósł czworokątną wieże bramną wspartą dwoma skarpami i przystosowaną do użycia broni palnej. Zastąpiła ona starą wieżę bramną do zamku średniego.

Stan obecny

  Zamek zachował się w formie trwałej ruiny z głównym elementem w postaci XVII – wiecznej czworobocznej wieży. Po przeprowadzeniu w ostatnich latach prac konserwatorskich, obecnie udostępniony jest do zwiedzania: od 01.05 do 30.09 w godzinach 9:00 – 18:00 oraz od 01.10 do 30.04 w godzinach 10:00 – 15:00. Niestety niektóre elementy zamku pokrywają blaszane daszki, a zamek dolny ogrodzony jest mało estetycznym, prowizorycznym, metalowym płotem. Miejmy nadzieje, iż po przeprowadzeniu prac remontowych, także zamek dolny zostanie wyeksponowany w milszy dla oka sposób.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Moskal, K. Zamki w dziejach Polski i Słowacji, Nowy Sącz 2004.