Chełmno – kościół św Jakuba i Mikołaja

Historia

   Kościół świętych Jakuba i Mikołaja powstał jako kościół klasztorny Franciszkanów. Pod budowę klasztoru i kościoła przeznaczono teren położony nieopodal Rynku, przy obecnej ulicy Biskupiej. Mając potężnych protektorów Franciszkanie mogli pozwolić sobie  na wystawienie wspaniałej świątyni i obszernego klasztoru. Budowę prowadzili od lat dwudziestych XIV wieku przez blisko 100 lat. Świątynię konsekrował około 1346 roku biskup Otton.
    Chełmiński konwent franciszkanów rozpadł się w dobie reformacji, w 1539 roku nie było już w klasztorze zakonników, a biskup Tydeman Giese oddał zabudowania przejściowo na potrzeby mieszczan. Franciszkanie ponownie pojawili się w Chełmnie około 1582 roku, rozbudowując konwent przez cały XVII wiek. Olbrzymim wstrząsem dla klasztoru był dopiero pierwszy rozbiór Rzeczypospolitej w 1772 roku. Na specjalny rozkaz króla Fryderyka Wilhelma III z 1806 roku rozpoczęto proces kasacji chełmińskiego konwentu.

Architektura

    Prace nad budową kościoła realizowano dwuetapowo. Najpierw wzniesiono świątynię o równej wysokości naw i prezbiterium. Dopiero w trakcie późniejszej przebudowy nawę główną podwyższono do wysokości 21,3 metrów, nadając świątyni charakter pseudobazyliki. Przedłużono też o 8 metrów, czyli o jedno przęsło, prezbiterium, tak, aby dorównywało ono swoją długością nawom. Ostatecznie powstała budowla trójnawowa na planie prostokąta z węższym, także prostokątnym prezbiterium po stronie wschodniej i czworoboczną, wyżej ośmioboczną wieżą po stronie południowej. Długość wnętrza wyniosła 49 metrów, szerokość korpusu głównego 16 metrów, natomiast prezbiterium 9,6 metra. Od północy do kościoła przylegały niezachowane zabudowania klasztorne.
   Nawy uzyskały piękne gwiaździste sklepienia, natomiast w prezbiterium, sklepionym znacznie wcześniej, zastosowano prosty układ krzyżowy, ozdobiony wyjątkowej urody zwornikami. Potężne sklepienie świątyni o powierzchni 621 m² spoczęło na czterech masywnych filarach, a za pośrednictwem systemu służek jego ciężar rozłożono również na ściany obwodowe, które w tym celu mają grubość 1,4 metra i zostały wzmocnione piętnastoma przyporami. Mimo to wnętrze nie sprawia przytłaczającego wrażenia. Czuje się tu harmonię wynikającą z symetrii układu, a nade wszystko lekkość tej architektury. Wrażenie to osiągnięto przez rozprucie płaszczyzny ścian potężnymi trzynastoma otworami okiennymi. Dopiero w końcowym etapie nadbudowano zachodni szczyt, który osiągnął wysokość 42,4 metrów. Jeszcze wyższa jest ośmioboczna, smukła wieża dzwonnicza. Mierzy ona łącznie z wieńczącym ją krzyżem aż 54,5 metra.
    W trakcie prac malarskich we wnętrzu świątyni w latach 2006-2007 odkryto na ścianach prezbiterium i korpusu nawowego, pod cienką warstwą farby, przepiękne średniowieczne malowidła figuralne pochodzące najprawdopodobniej z przełomu XIV i XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, Kościół p.w. śś Jakuba i Mikołaja w Chełmnie.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Jakuba i św. Mikołaja w Chełmnie.