Chęciny – zamek królewski

Historia

     Nie jest możliwe ustalenie dokładnej daty powstania zamku chęcińskiego. Wiadomo, iż istniał już w 1306 roku, kiedy to Władysław Łokietek nadał go biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie. Do przejęcia zamku prawdopodobnie nie doszło, gdyż już w 1308 roku w dokumentach występuje starosta chęciński Wrocław. W następnych wiekach zamek pełnił funkcję ważnego ośrodka administracyjnego i militarnego. Odbywały się tu zjazdy możnowładców i rycerstwa, odegrał ważną rolę jako miejsce koncentracji wojsk wyruszających na wojnę z Krzyżakami. Ze względu na niedostępność zamku, zdeponowano tu skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej. W czasach Kazimierza Wielkiego przez długie lata używany był w charakterze więzienia stanu. Osadzono tu m.in. znaczniejszych jeńców schwytanych po bitwie pod Grunwaldem w tym Michała Küchmeistra – wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. Na zamku spędził także 10 lat Andrzej Garbaty, przyrodni brat, a zarazem zacięty wróg Władysława Jagiełły oraz Hińcza z Rogowa, który jak pisał kronikarz Jan Długosz “wtrącony głęboko do brudnej wieży w Chęcinach omal nie wyzionął ducha od smrodu w więzieniu”. Zamek był również rezydencją królowych i wdów, przebywały tu: Adelajda, druga żona Kazimierza Wielkiego oraz Elżbieta, siostra króla, sprawująca rządy w imieniu swego syna Ludwika Węgierskiego. Podczas szalejącej w 1425 roku zarazy, schronienie w murach zamku znalazł syn Jagiełły, Władysław.
    W ciągu wieków wygląd zamku nie ulegał poważniejszym zmianom, a prace miały raczej charakter napraw.  Sprawozdanie z lustracji z 1569 roku zawiera wzmiankę o potrzebie naprawy i związanych z tym trudnościach wynikających z braku wody. Wspomniano także o prowadzonych pracach nad wykuciem studni. W 1657 roku zamek został spustoszony przez wojska Rakoczego,  lecz później był jeszcze użytkowany przez starostę. Kolejne zniszczenia szwedzkie z 1707 roku były już na tyle poważne, że zamek został ostatecznie w XVIII wieku opuszczony.

Architektura

   Pierwotne założenie warowne składało się z muru obwodowego o wielobocznym narysie zbliżonym do prostokąta z dwiema cylindrycznymi wieżami oraz jednopiętrowego budynku wysuniętego przed wieżę wschodnią. Wjazd do zamku prowadził przez bramę umieszczoną we wschodnim odcinku muru. W następnej fazie rozbudowy datowanej na XIV wiek, wzniesiono przy północnym murze obwodowym prostokątny budynek mieszkalny oraz umocniono wjazd budując przedbramie, nad którym powstała wkrótce kaplica.
    Poważniejsze prace budowlane przeprowadzono w XV wieku. Do zamku górnego dostawiono wówczas od zachodu zamek dolny. Otaczał go mur obwodowy o narysie wieloboku, zwieńczony prawdopodobnie krenelażem, a w północno – zachodnim narożniku wzniesiono czworokątną wieżę. Południowo – zachodni narożnik wypełniał piętrowy, murowany budynek z furtą. Pozostałą część zabudowy zamku dolnego tworzyły drewniane budynki gospodarcze, umiejscowione wzdłuż murów obwodowych. Rozbudowa zamku górnego w XV wieku obejmowała także zmodernizowanie wschodniego budynku bramnego. Wjazd prowadził wówczas przez pięcioprzęsłowy, drewniany, zwodzony most wsparty na murowanych filarach.

Stan obecny

    Zamek do dziś przetrwał w postaci okazałej trwałej ruiny, wraz z pełnym obwodem zewnętrznych murów, trzema wieżami i reliktami budynków mieszkalnych. We wschodniej wieży mieści się punkt widokowy. Godziny otwarcia znaleźć można na oficjalnej stronie zabytku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Strona internetowa zamek.checiny.pl, Historia Zamku Królewskiego w Chęcinach.