Bytów – zamek krzyżacki

Historia

    Wznoszenie zamku Bütow przez zakon krzyżacki rozpoczęto w 1390 roku za rządów prokuratora Jakuba von Reinach. Pracami budowlanymi zakończonymi w 1405 roku kierował sprowadzony z malborka wybitny budowniczy krzyżacki Mikołaj Fellenstein. To zapewne on był autorem koncepcji odchodzącej od typowego schematu krzyżackiego zamku konwentualnego i pozwalającej zastosować do obrony broń palną. U schyłku XIV wieku było to rozwiązanie nowatorskie.
    W 1466 roku zamek zakupił książę pomorski Eryk II, a jego następca Bogusław X rozpoczął przekształcanie warowni. Otrzymała ona ziemne fortyfikacje, narożne basteje i przekształcono wjazd. Wzdłuż murów zaczęto też stawiać nowe budynki gospodarcze i mieszkalne. Będąc ważną siedzibą Gryfitów zamek przekształcił się w wygodną, nowożytną rezydencję.
    Pierwsze straty obiekt poniósł podczas wojny trzydziestoletniej, gdy wojska cesarskie spustoszyły Bytów. W 1638 roku po bezpotomnej śmierci ostatniego Gryfity ziemia bytowska wraz z zamkiem przeszła w ręce polskie, będąc odtąd siedzibą starostów. W czasie wojen polsko-szwedzkich zamek spłonął, następnie częściowo odbudowany pełnił funkcje sądu i więzienia, a po II Wojnie Światowej ostatecznie wyremontowany został siedzibą Muzeum Zachodniokaszubskiego.

Architektura

    Zamek wzniesiono z cegły i kamieni eratycznych na planie prostokąta o wymiarach 49×70 metrów. Przy kurtynie północno – zachodniej powstał dom mieszkalny o długości 36 metrów i szerokości 11 metrów. Był to obiekt trójkondygnacyjny i podpiwniczony. Od dziedzińca przylegał do niego drewniany ganek komunikacyjny. Główne pomieszczenia, takie jak izby prokuratora i jego rycerzy, refektarz oraz kaplica, zajmowały drugą, reprezentacyjną kondygnację. Oświetlały ją wysokie okna umieszczone od północno – zachodniej strony. Zlokalizowano tu też niewielkie wykusze ustępowe. Najwyższe piętro pełniło natomiast rolę spichlerza i magazynu. Krótsze ściany domu mieszkalnego zwieńczone były gotyckimi szczytami, później obniżonymi i przekształconymi. Zabudowę dziedzińca uzupełniała studnia oraz piętrowa kuchnia przystawiona do muru południowo – zachodniego.
    Ważną rolę w systemie obronnym odgrywały potężne, narożne baszty ze strzelnicami do broni palnej. Łączył je mur o wysokości od 12 do prawie 15 metrów. Bezpośrednio przy domu mieszkalnym stała baszta czworoboczna, po przeciwnej stronie baszta Młyńska, od południa Różana i od wschodu Polna. W zachowanej jedynie szczątkowo wieży stojącej na zewnątrz muru północno – zachodniego znajdował się zapewne dansker. Brama zamkowa umieszczona była w wieży na planie prostokąta w kurtynie północno – wschodniej muru. Poprzedzał ją zwodzony most nad fosą o szerokości około 10 metrów. Mniejsza, nie zachowana brama stała po zewnętrznej stronie fosy.

Stan obecny

   Obecnie odrestaurowany zamek bytowski jest jednym z najlepiej zachowanych zamków krzyżackich. Pomimo zmian wprowadzonych w czasach nowożytnych, jego średniowieczny układ jest w pełni czytelny. Umieszczony jest w nim hotel z restauracją, biblioteka i muzeum. Godziny otwarcia sprawdzić można na stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.