Bystrzyca Kłodzka – miejskie mury obronne

Historia

    Budowę miejskich murów obronnych w Bystrzycy Kłodzkiej rozpoczęto przed rokiem 1319 z inicjatywy wójta  bystrzyckiego Jakuba Rückera. Za ich wzniesienie król Jan Luksemburczyk przyznał miastu pełną samodzielność prawną, co postawiło Bystrzycę w rzędzie miast królewskich.  Początkowo w murach były tylko dwie bramy wjazdowe: Kłodzka i Wodna, w 1400 roku przebito furtę Wyszkowską, a około 1500 roku na jej miejscu postawiono Bramę Nową. Już w XVI wieku obwarowania były w złym stanie o czym świadczą, aż trzy odnotowane zawalenia fragmentów murów. Pomimo remontów w 1645 roku, od połowy XVIII wieku były stopniowo wyburzane. Także w XIX wieku rozebrano Bramę Nową oraz Bramę Kłodzką, z której pozostała tylko wieża.  W 1870 roku zasypano fosę, w miejscu której urządzono planty.

Architektura

    Średniowieczne mury miejskie Bystrzycy zbudowano z kamienia, a ich grubość wynosiła około 1 metr. Ich forma narzucona została przez specyficzne ukształtowanie terenu w postaci stromej, wysokiej skarpy. Wzmocniono ją kamiennym murem podpartym od strony zewnętrznej gęsto rozstawionymi przyporami, osiągającymi znaczną wysokość, nawet powyżej 10 metrów od poziomu przebiegającej pod nimi ul. Miedzyleśnej. Dzięki temu miasto nie wymagało dodatkowego zabezpieczenia od tej strony fosą, którą zbudowano tylko od zachodu i północy.
    Bramę Wodną nazywaną także Niską lub Górską wzniesiono po 1319 roku na planie kwadratu o wymiarach około 7 na 7 metrów. Wewnątrz posiada ostrołukowy przejazd ze sklepieniem kolebkowym. Od strony przedmieścia widoczna jest w licu ściany płycina, pełniąca rolę prowadnicy kraty oraz sama krata. Od strony miasta widoczne są zewnętrzne schody, prowadzące do pomieszczenia nad przejazdem. Blanki oraz ostrosłupowe ceglane zwieńczenie dobudowano w 1568 roku.
   Baszta Kłodzka jest pozostałością po obecnie nieistniejącej Bramie Kłodzkiej. Wieża wzniesiona została w 1319 roku na planie kwadratu o boku 5 metrów. Pierwotnie miała hełm drewniany, który w roku 1568 zamieniono na ceglany, posiadający kształt ostrosłupa. Na wszystkich ścianach w najwyższej kondygnacji są po dwa otwory strzelnicze, a pomiędzy nimi rzygacze, służące do odprowadzania wody deszczowej. Na murze od strony ul. Okrzei istnieją pozostałości dwuspadowego daszku, nakrywającego niegdyś Bramę Kłodzką. Była ona połączona z wieżą prostokątnymi otworami, istniejącymi na dwóch kondygnacjach. Po wyburzeniu bramy zostały one zamurowane.
   Baszta Rycerska w przeszłości zwana była także Kruczą, Czarną lub Rzeźniczą. Data jej powstania to albo początek XIV wieku, albo rok 1580. Podstawa baszty ma wymiary 4,5 na 4,5 metra. Początkowo budowla miała dach drewniany, później zamieniony na ceglany w formie ostrosłupa. Od strony ul. Rycerskiej znajduje się ostrołukowy portal, przy którym zachowały się resztki kamiennych wsporników, służących jako podpora dla ganku, a powyżej dla balkonu. We wszystkich ścianach na różnych wysokościach widnieją wąskie pionowe otwory strzelnicze. W 1823 roku baszta została przerobiona na dzwonnicę kościelną w związku z czym wybito w niej podwójne ostrołukowe okna z ceglanym obramowaniem.

Stan obecny

   Obecnie najlepiej zachowane fragmenty obwarowań to: Brama Wodna, Baszta Kłodzka i Baszta Rycerska. Poza tym zachowały się duże fragmenty murów wzdłuż ulic Międzyleskiej i Wojska Polskiego, często wykorzystane jako elementy konstrukcyjne wybudowanych później domów. Pozostałością po warownej wieży jest m.in. budynek wójtostwa służący obecnie za dom mieszkalny.

pokaż Basztę Kłodzką na mapie

pokaż Bramę Wodną na mapie

pokaż Basztę Rycerską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.

Strona internetowa bystrzycaklodzka.pl, Mury obronne.
Strona internetowa wikipedia.org, Mury miejskie w Bystrzycy Kłodzkiej.