Brześć Kujawski – kościół dominikański

Historia

    Dominikański kościół św Michała Archanioła został zbudowany, według tradycji przekazanej przez kronikarza Jana Długosza, w 1264 roku przez Kazimierza I, księcia Kujawskiego. Pierwsza potwierdzona wzmianka źródłowa dotyczy dopiero 1294 roku. Kościół wraz z klasztorem usytuowany był w północnej części miasta. Przylegając do murów miejskich pełnił zapewne ważną rolę w systemie obronnym Brześcia Kujawskiego. Początkowo była to zapewne budowla drewniana. Murowane prezbiterium ufundowane zostało w 1383 roku przez biskupa włocławskiego Zbyluta, następnie prawdopodobnie dobudowano nawę.
    Konwent brzeski pełnił, zwłaszcza w okresie późnego średniowiecza, drugorzędną rolę. Nie mógł się równać z konwentami dominikańskimi w takich miastach, jak Wrocław, Gdańsk, Toruń, Elbląg czy Poznań, nie mówiąc już o stołecznym Krakowie. Jednak przez cały czas miał on duże znaczenie dla życia religijnego i kulturalnego w Brześciu i jego okolicach. Podstawą utrzymania zakonników początkowo była głównie kwesta we własnym kościele podczas nabożeństw, a także bezpośrednia opieka książąt kujawskich. Z czasem jednak bracia z Brześcia zaczęli czerpać dochody także z nieruchomości, które to uzyskiwali drogą darowizny bądź kupna. Były to czynsze z trzech młynów, sadzawek rybnych, łanów i wynajmu refektarza na posiedzenia sądów ziemskich. Poza tym wierni związani z tym klasztorem czynili na jego rzecz darowizny. Jakkolwiek konwent nie przedstawiał dużego potencjału ekonomicznego, to był ważnym partnerem handlowym, szczególnie dla okolicznej ludności. Świadczą o tym zapiski w księgach sądów kościelnych oraz świeckich.
    Kościół i klasztor doznał zniszczeń w trakcie wojen ze Szwecją w XVII wieku. Po odbudowie i renowacji z XVII i XVIII stulecia przybrał wygląd barokowy. Ostatnia przebudowa, w której został on zmniejszony, nastąpiła po pożarze w 1922 roku.

Architektura

   Kościół klasztorny był gotycki, ceglany z bazylikowym, trójnawowym korpusem i transeptem. Obecnie w oryginalnej formie zachował się jedynie południowy gotycki portal z drugiej połowy XIV wieku. Zabudowa klasztorna znajdowała się po północnej stronie kościoła, była najprawdopodobniej drewniana z podmurowaniem, może, iż jedynie priorat był konstrukcji murowanej.

Stan obecny

    Dzisiejszy wygląd zespołu dominikańskiego to efekt przebudowy z okresu międzywojennego, kiedy to utrzymano klasztor i kościół w stylu polskiego baroku. Jedynym widocznym pierwotnym elementem jest ściana południowej nawy z gotyckim, ostrołukowym portalem, ponad którym umieszczono trzy blendy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa parafia-brzesc.pl, Z dziejów klasztoru w Brześciu.