Braniewo – kościół Świętej Trójcy

Historia

   Gotycki kościół Świętej Trójcy wzniesiono na terenie Nowego Miasta braniewskiego, dążącego do utworzenia własnej parafii. Prace rozpoczęto po 1437 roku, kiedy to wydana została zgoda na jego budowę. Na podstawie wizytacji biskupiej z XVI wieku wiadomo, że kaplica posiadała swoje uposażenie ziemskie, które po wydzierżawianiu stanowiło przychód w wysokości trzech grzywien. Ponadto magistrat Braniewa pobierał dziesięcinę na rzecz kaplicy, która wraz z dochodem z gruntu stanowiła pięć grzywien i była wypłacana proboszczom. Msze odbywały się nieregularnie, w dni powszednie, gdyż w kościele Świętej Trójcy nie wolno było odprawiać nabożeństw w niedziele i święta, aby nie sprawiać konkurencji farze staromiejskiej.
   W 1455 roku, w trakcie wojny trzynastoletniej, kaplica została zniszczona przez Krzyżaków, nie wiadomo jednak w jak znacznym stopniu. Jeśli pierwotna budowla była drewniana, mogło dojść do jej całkowitego spalenia. W 1498 roku zmarł Tomasz Werner, który przed śmiercią zapisał pięć grzywien legatu dla kaplicy. Został on przeznaczony na przeprowadzoną na początku XVI wieku odbudowę, której skala także nie jest pewna. Kolejna wzmianka o kościele pojawiła się dopiero w latach 1565-1572 oraz w 1584 roku z okazji przeprowadzonej wówczas renowacji i ponownej konsekracji. W latach 1681-1686 przeprowadzono kolejny remont w trakcie którego być może powiększono korpus budowli, od północy dobudowano kruchtę, a od wschodu zakrystię. Od 1992 budowla służy wiernym obrządku greckokatolickiego.

Architektura

   Kościół zbudowany został z cegły na fundamentach z kamienia polnego, jako budowla salowa, pięcioprzęsłowa, na planie prostokąta z trójbocznym zamknięciem od strony wschodniej. Jego korpus, bez wydzielonego z bryły zewnętrznej prezbiterium, przykryto dachem dwuspadowym. Tą prostą nieoskarpowaną budowlę najbardziej ozdabiała fasada zachodnia, składająca się z dwóch kondygnacji: trójosiowego parteru oraz pięcioosiowego szczytu sterczynowego. W dolnej kondygnacji znalazł główny portal wejściowy, ostrołukowy, z walcowatymi kształtkami w archiwolcie, flankowany przez dwie nieco węższe ostrołukowe arkady. Powyżej przepruto rząd czterech niewielkich, glifowanych dwoma uskokami, ostrołukowych okien. Połączyły one dolną część elewacji ze szczytem, sytuując się na granicy jego pola. Sam szczyt rozczłonkowany został przez lizeny oraz wypełniające je blendy i okna górnej kondygnacji. Lizeny opracowano trójbocznie oraz zwieńczono sterczynami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dywicka Ż., Architektura kościoła (obecnie cerkwi grecko-katolickiej) pw. św. Trójcy w Braniewie, praca licencjacka wykonana w Instytucie Historii Sztuki pod kierunkiem prof. UG, dra hab. Mirosława Kruka, Gdańsk 2017.