Bolków – zamek

Historia

    Zamek wzniesiony został z inicjatywy Bolesława II Łysego w ostatniej ćwierci XIII wieku. Dalszą rozbudowę prowadził jego syn Bolko I Surowy, książę świdnicko – jaworski,  w związku z prowadzoną polityką utrzymania niezawisłości księstwa i ochrony przejść przez Sudety. Zamek pełnił także rolę skarbca książęcego. Wzniesiono wówczas obwód murów obronnych, wieżę i pierwsze budynki mieszkalne. W pierwszej połowie XIV wieku rozbudowa prowadzona była w okresie panowania książąt Bernarda oraz Bolka II. Doprowadziła ona do połączenia wcześniejszej zabudowy na dziedzińcu w jeden budynek mieszkalno-gospodarczy zwany dziś Domem Gotyckim. Rozbudowo także umocnienia bram oraz mury zewnętrzne zamku, dzięki czemu staje się on jedną z najsilniejszych warowni na terenie Śląska.
    W 1392 roku po bezpotomnej śmierci Bolka II, zamek przeszedł na własność królów czeskich. Nie został zdobyty w czasie wojen husyckich, choć miasto zostało splądrowane i spalone. W 1463 roku czeski król Jerzy z Podiebradów, osadził w Bolkowie rycerza Hansa von Tschirnhaus, który przekształcił zamek w rozbójnicze gniazdo terroryzujące okoliczne ziemie. Doprowadziło to do odwetowej zbrojnej wyprawy mieszczan wrocławskich i świdnickich w 1468 roku.
    Na początku XVI wieku zamek za sprawą króla Ferdynanda I został przekazany biskupstwu wrocławskiemu, co doprowadziło do jego gruntownej przebudowy w stylu renesansowym, a także rozbudowania systemu fortyfikacji i przystosowania ich do obrony artyleryjskiej. W XVII wieku podczas wojny trzydziestoletniej zamek został zajęty przez Szwedów, lecz po tym wydarzeniu utracił znaczenie militarne. Dlatego w 1703 roku sprzedany został cystersom z Krzeszowa, a po ich sekularyzacji stał się własnością państwa pruskiego. Od początku XIX wieku władze zezwoliły na rozbiórkę części murów, szczęśliwie przerwaną w XX wieku.

Architektura

   Wygląd zamku podyktowany był formą wierzchołka wydłużonego wzgórza na którym został wzniesiony. Jego centralną część zajmował zamek gotycki o długości około 80 metrów i powierzchni około 2350 m2.  W południowo – zachodniej części dziedzińca umieszczono wolno stojącą wieżę ostatecznej obrony zwaną głodową, o wysokości 25 metrów i 12-15 me­trach śred­ni­cy. Jest ona dziełem wyjątkowym w polskiej architekturze obronnej ze względu na ostrogę skierowaną w stronę największego zagrożenia. Dziób (ostroga) miał powodować ześlizgiwanie się pocisków po płaszczyznach wieży. Wnę­trze wieży posiadało czte­ry kon­dy­gna­cje: skle­pio­ne przyziemie,  pierw­sze pię­tro pierwot­nie przy­kry­te stro­pem, dru­gie piętro ze skle­pie­niem krzy­żo­wo­-że­bro­wym i od­kry­ty szczyt. Pierwotne wejście do wieży znajdowało się na poziomie pierwszego piętra, na wysokości 9 metrów. W przyziemiu znajdował się loch głodowy, do którego można było się dostać jedynie z góry z wysokości 10 metrów. Przemieszczanie pomiędzy kondygnacjami umożliwiały schody umieszczone wewnątrz grubego na 4,5 metra muru.
    Obok wieży znajdował się pierwotny przelot bramny, natomiast domy mieszkalne i zabudowę gospodarczą usytuowano wzdłuż południowo – wschodnich i północno – wschodnich murów obwodowych. Naj­star­szy budynek umieszczony był przy kur­ty­nie pół­noc­no­-w­schod­niej i li­czył trzy kon­dy­gna­cje. Jego par­ter i pię­tro o wy­mia­rach wnę­trza 20×6 me­trów nie po­sia­da­ły po­dzia­łów mu­ro­wa­nych, a nad par­te­rem roz­pię­ty był drew­nia­ny strop, drew­nia­ne by­ły też ścia­ny dzia­ło­we. Wejście do budynku prowadziło bez­po­śred­nio z dzie­dziń­ca: na par­terze znajdowało się jed­no cen­tral­ne wej­ście, na pię­trze dwa wej­ścia bocz­ne, zapewne po­łą­czo­ne drew­nia­nym gan­kiem.
    Kolejne budynki umieszczony były wzdłuż kurtyny południowej. Najstarszy, być może pierwotnie o charakterze wieżowym, znajdował się po południowo – zachodniej stronie, tuż obok wieży głodowej. Kolejne były dobudowywane w ciągu XIV wieku do jego północno – wschodniej ściany, tworząc ostatecznie zwar­ty ciąg za­bu­do­wy o trzech budynkach, bie­gną­cych wzdłuż południowych mu­rów obron­nych.
    W XIV wieku miała miejsce przebudowa i umocnienie nowej bramy w postaci wysuniętego na wschód przedbramia. Po XVI wiecznych rozbudowach zamek otaczały już cztery dziedzińce z zabudową i wieżami bastejowymi. Pozostałościami tych modernizacji są także attyki w “jaskółczy ogon”. Po północnej stronie powstał także budynek mieszkalny zwany Domem Niewiast, połączony krużgankiem z istniejącymi wcześniej zabudowaniami. Zamek sprzężony był z fortyfikacjami miejskimi.

Stan obecny

    Zamek zachował się w formie okazałej trwałej ruiny z wyróżniającą się wieżą głodową i renesansowym budynkiem mieszkalnym (tzw. Dom Niewiast). Dobrze zachował się także układ murów obronnych i ciąg gotyckich budynków mieszkalnych, niestety już bez podziałów wewnętrznych. Na zamku mieści się muzeum z m.in. wystawą “Budownictwo Obronne Księstwa Świdnicko-Jaworskiego” prezentującą makiety kilku twierdz. Godziny otwarcia w sezonie od 1 maja do 30 września poniedziałek: 9:00 – 15:30; wtorek–piątek: 9:00 – 16:30; sobota-niedziela: 9:00 – 17:30. Poza sezonem od 1 października do 30 kwietnia poniedziałek 9:00 – 15:30, wtorek–piątek: 9:00 – 15:30; sobota-niedziela: 9:00 – 15:30.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Strona internetowa zamek-bolkow.info.pl, Historia zamku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.