Będzin – zamek

Historia

    Zamek w Będzinie po raz pierwszy wspominany jest w przekazach pisanych w 1301 oraz 1349 roku kiedy to mowa jest o burgrabim będzińskim Wiernku. W świetle badań archeologicznych wiadomo, iż zbudowany on został na reliktach wczesnośredniowiecznego grodu. Kronikarze Jan Długosz i Janko z Czarnkowa przypisują powstanie zamku fundacji króla Kazimierza Wielkiego, który poprzez jego budowę zabezpieczał ówczesną polsko-czeską granicę i stolicę Polski – Kraków. Od XIV wieku pieczę nad zamkiem sprawowali burgrabiowie i starostowie m.in. Mikołaj Siestrzeniec Kornicz, Szafrańcowie, Jaroccy, Myszkowscy i Zborowscy. W 1588 roku sławnym więźniem zamku będzińskiego był cesarz rzymski i król niemiecki Maksymilian Habsburg, osadzony przez hetmana Jana Zamoyskiego po bitwie pod Byczyną.
    Upadek i dewastacja zamku nastąpiły w XVII wieku, przyczyniły się do tego pożar, a następnie okupacja wojsk szwedzkich. W kolejnym stuleniu był już niezamieszkaną ruiną. Obecny wygląd przywróciły mu odbudowy: pierwsza XIX wieczna, neogotycka i romantyczna wg projektu F.Lancziego oraz ostatnia z lat 50-tych XX wieku nadająca zamkowi pierwotny gotycki wygląd.

Architektura

   Najstarszą część zamku stanowi wolno stojąca, cylindryczna wieża o średnicy 10,7 m datowana na drugą połowę XIII wieku. Kolejnym etapem było wzniesienie czworobocznego, pięciopiętrowego budynku oraz otoczenie założenia dwoma obwodami murów obronnych. Do zamku górnego przylegało od wschodu przedzamcze, otoczone dodatkowym murem z czworoboczną basztą i wieżą bramną z przedbramiem od północnej strony. Prawdopodobnie druga wieża bramna łączyła od strony południowej zamek dolny z miastem. Całość połączona była z miejskimi murami obronnymi.
    Wjazd na zamek górny odbywał się przez trzykondygnacyjną wieżę bramną. Po wejściu do niej skręcało się w lewo i idąc międzymurzem obchodziło cały zamek, aż z powrotem osiągało się wieżę bramną i po skręcie w prawo wchodziło się na dziedziniec (obecnie w tym miejscu wznosi się tzw. karczma).
    Wejścia do głównego domu mieszkalnego były dwa. Pierwsze umieszczone było na wysokości paru metrów i prowadziła do niego prawdopodobnie drabina (jest to dzisiejsze wejście do muzeum, lecz pierwotnie poziom gruntu był o 2 metry niższy). Po wdrapaniu się, wchodziło się do pomieszczenia z którego były trzy wyjścia: w stropie do góry, w podłodze w dół i jedno w bok. Drugie wejście z dziedzińca prowadziło już z poziomu gruntu do pojedynczego pomieszczenia. Na poziomie czwartej kondygnacji znajdowały się dwa wyjścia na zewnątrz: na chodnik wewnętrznego muru obronnego i dalej do cylindrycznej wieży oraz na ganek straży (dziś pozostały po nim tylko dwie belki i fragment muru). Budynek mieszkalny pierwotnie był tej samej wysokości, bez wyróżnionej, jak dzisiaj, wschodniej części wieżowej.
    Wieża cylindryczna pierwotnie była nieco wyższa i posiadała cztery kondygnacje z ostrołukowym, gotyckim otworem wejściowym na wysokości trzeciej. Dostać się do niego można było po drabinie lub chodnikiem biegnącym po murze i dalej drewnianym pomostem. Komunikacja wewnątrz wieży odbywała się również po drabinach.
    Wewnętrzny mur obronny zamku górnego był znacznie wyższy od zewnętrznego. Możliwe, iż zewnętrzny zaopatrzony był w hurdycje, wewnętrzny z pewnością posiadał krenelaż.

Stan obecny

   Dziś odnowiony i częściowo odbudowany zamek jest jednym z bardziej imponujących obiektów średniowiecznych południowej Polski. Główne różnice w stosunku do pierwotnego wyglądu to obniżona wysokość wieży cylindrycznej, pierwotnie wyższej od czworobocznego budynku, oraz wyodrębnienie widocznej dziś kwadratowej wieży. Część zajmująca wieżę i budynek była tej samej wysokości i przykryta była jednym dachem, co widać na weducie Mathiasa Gerunga z 1536 roku.  (odkryta w Niemczech w 1991 roku). Obecnie w zamku znajduje się Muzeum Zagłębia Dąbrowskiego z ciekawą ekspozycją militariów. Godziny i terminy otwarcia dostępne są na oficjalnej stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krajniewski J, Będzin, początki miasta, Będzin 2008.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.